Als het OM minder resultaten belooft, is de burger in last

Als het Openbaar Ministerie zegt dat het „aan de rand van zijn kunnen” zit en de topman een „winstwaarschuwing” bij het jaarverslag geeft, dan is er wat aan de hand. De resultaten van 2014 zullen dit jaar dus niet worden gehaald. En: houd vanaf nu ernstig rekening met een neergaande lijn. Vorig jaar zei de voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak bij de ontvangst van een kritisch visitatierapport al dat „de rek eruit is” bij de rechters. De vorming van de Nationale Politie loopt vertraging op – die fusie is ingewikkelder, duurder en dus riskanter dan gedacht.

Het hele strafrechtbedrijf zit in problemen – en ook al een poosje. In dat licht moet de ‘winstwaarschuwing’ van procureur-generaal Herman Bolhaar als een hartekreet worden opgevat. Net niet hard genoeg om de minister een ritueel spoeddebat te bezorgen over de parlementaire obsessie met ‘veiligheid’. Maar duidelijk genoeg voor de goede verstaanders: het wordt niet beter, maar minder.

Van de bezuinigingen op de AIVD is het kabinet al grotendeels teruggekomen. Maar het Openbaar Ministerie hikt nog altijd aan tegen het bevel om binnen zeven jaar een kwart van zijn budget, €134 miljoen, in te leveren. Dat waren paniekbezuinigingen uit de tijd dat het kabinet griffierechten van duizenden euro’s voor de burger verzon om zo de toegang tot de rechter maar te beperken. Van die 134 miljoen minder werd toen al vastgesteld dat dit niet kon „zonder risico’s voor het primaire proces”. Die doen zich nu voor.

De doorgaans bescheiden Bolhaar trekt aan de alarmbel. Als er inderdaad miljarden beschikbaar zijn om een nieuw belastingstelsel mee te financieren, denk dan ook eens aan het strafrechtbedrijf. Zo zegt hij het niet, maar zo is het wel. Hoewel de veel voorkomende criminaliteit daalt, is georganiseerde en internationale criminaliteit in opkomst. Die gaat gepaard met excessief geweld, corruptie en ondermijning van bestuur en bedrijfsleven. Inmiddels is de burger op straat best veilig. Nu worden juist de burgemeester en de makelaar bedreigd: meedoen, of anders. Dát bestrijden vraagt andere competenties dan waar justitie traditioneel over beschikt. Van het eenvoudige ‘meer blauw op straat’ moet het gezag nu overschakelen naar een integrale aanpak. Meer specialisten op meer vakgebieden uit meer diensten van meer overheden en bedrijven. Die moeten gecoördineerd de geldstromen indammen, bendestructuren herkennen en grote zaken oplossen. Nu zijn politie en OM vooral reactief. Liquidaties worden eigenlijk nooit opgelost. Tegen de ‘wietschuur Brabant’ wordt pas nu echt opgetreden. Rond bedreigde burgemeesters regent het incidenten. Geef Bolhaar dus wat hij nodig heeft. Het OM vervult een essentiële overheidstaak.