‘Nederlandse havens worden het nieuwe Calais’

de verplaatsing van het verstekelingenprobleem. Verschillende media meldden dat het probleem van vluchtelingen in Calais zich verplaatst naar België en Nederland. De Telegraaf kopte gisteren op de voorpagina: ‘CALAIS KOMT NAAR ONS.’ Klopt dat? 

Illustratie Peter Lipton

Nog even en dan is Hoek van Holland het nieuwe Calais. Met illegalen die hun leven wagen om als verstekeling op de boot naar het Verenigd Koninkrijk te komen. Die de zeilen van vrachtwagens opensnijden en zich in de containers verstoppen, die hekken van de haven over klimmen. En die tentenkampen opzetten waarin ze zich verschansen – in Calais ook wel bekend als ‘de jungle’, wegens de erbarmelijke omstandigheden.

‘Calais komt naar ons’, stond in grote letters op de voorpagina van De Telegraaf gisteren. NOS, de Volkskrant, nrc.next – alle media besteedden er de afgelopen dagen aandacht aan. En het kabinet kondigde gisteren aan de controles van de marechaussee uit te breiden om te voorkomen dat vluchtelingen de oversteek maken.

Is dat nodig? We checken of het inderdaad zo erg is met de vluchtelingenproblematiek in de Nederlandse havens: komt Calais echt naar ons?

Waar is het op gebaseerd?

De luiders van de alarmbellen zijn twee organisaties in de vrachtwagenwereld: Transport en Logistiek Nederland (TLN), de brancheorganisatie van vrachtvervoerders, en EVO, belangenbehartiger voor verladers. Beide organisaties stellen dat de problematiek van Calais naar Nederland verplaatst.

Ze wijzen erop dat de Koninklijke Marechaussee en de Britse douane dit jaar meer verstekelingen hebben aangetroffen die via Nederlandse havens reisden dan vorig jaar. Ook zou er sprake zijn van een ‘waterbed-effect’: oversteken via Calais wordt moeilijker voor vluchtelingen vanwege strengere beveiliging, dus zouden ze het via Nederlandse havens proberen. Belgische havens kampen al met meer vluchtelingen, aldus TNL.

De vluchtelingen willen vaak naar het Verenigd Koninkrijk omdat ze daar familie en vrienden hebben en omdat een woordje Engels meestal al genoeg is om er een baan te krijgen. Die banen zijn er: de economie groeit er sneller dan in de rest van de eurozone.

En, klopt het?

In Hoek van Holland hebben de mensen op straat het allemaal in de krant gelezen, maar toestanden als in Calais? Hier?

„Geen illegaal te zien.”

„Nul.”

„Zie jij tenten?”

„Haha.”

„Misschien komt het nog?”

In Hoek van Holland zie je vooral vakantiegangers. Midden in het centrum, tegen de winkelstraat en het station ligt de vertrekterminal. Auto’s – veel caravans – stellen zich in rijen op om de boot op te rijden. Twee keer per dag vertrekt vanaf hier de ferry naar Harwich.

Het vrachtverkeer neemt een afslag eerder. Zij denderen een smalle dijk af, het spoor over, en rijden dan direct de hekken van het Stena Line parkeerterrein binnen.

Adrie Boon, chauffeur voor Alphatrans, moet een mast van carbon afleveren aan de overkant. „50.000 euro”, zegt hij grijzend. Boon heeft zijn wagen net in een van de vakken op het Stena Line-terrein gezet. Hij is in een oranje hesje (verplicht op het terrein) op weg naar de incheckbalie. Boon kent Calais. Collega’s rijden er. Dat is echt een héél ander verhaal. Jongens in de vangrail. Jongens die op de wagen springen. De zeilen opensnijden. En dan zo een dag of twee op de lading doorbrengen.

Zelf rijdt Boon met een platte bak, zoals hij dat noemt, een open wagen waar niemand zich ongezien in of onder kan verschuilen. Maar dan nog, zegt hij, knappe jongen als het je hier in Hoek van Holland lukt. Het terrein is klein en overzichtelijk. File staat er niet vaak. Je glijdt zo, hup de dijk af, de omheinde parkeerplaats binnen. Dáár, in Calais, sta je kilometers voor de boot vaak al stil. Soms zo een uur of drie. „Dan slaan die gasten toe.”

Is er dan niks aan de hand in de Nederlandse havens? En is het loos alarm? Of speelt er toch iets?

We bellen met vijf grote transportbedrijven uit Nederland die via Hoek van Holland goederen naar het Verenigd Koninkrijk vervoeren. Ze ervaren op dit moment geen problemen in Hoek van Holland. Wel zijn ze bang voor problemen in de toekomst. Volgens een woordvoerder van Daily Fresh „ervaren wij op dit moment geen problemen, maar het is wel een reële angst”.

Dat is ook wat de twee brancheorganisaties zeggen te horen van hun leden: angst voor toestanden zoals in Calais in de Nederlandse havens. Want Calais heeft strengere veiligheidsmaatregelen aangekondigd.

Daarom zijn illegalen nu al onderweg noordwaarts, volgens TNL. Kijk maar naar België, schrijft de brancheorganisatie in een persbericht, daar is al een stijging van het aantal vluchtelingen in de zeehavens.

We bellen met de vier zeehavens van België: Zeebrugge, Antwerpen, Gent en Oostende. In Oostende is de ferryverbinding met het Verenigd Koninkrijk sinds begin 2014 opgeheven. Een woordvoerder van de haven van Antwerpen mailt dat er „geen cijfers, noch statistieken” zijn die wijzen op „een verschuiving van de problematiek richting Antwerpen”. In Gent is er „geen enkele problematiek” met illegalen. En Zeebrugge? „Geen toename.”

Van grote incidenten met illegalen in de Belgische havens is evenmin sprake. In januari liet de minister van Binnenlandse Zaken zelfs weten dat er steeds minder illegalen aangetroffen worden in de haven van Zeebrugge. Terwijl er toen al sprake was van een toename van het aantal vluchtelingen naar Europa.

Hoe zit het in Nederland? In IJmuiden lijken geen problemen te zijn, in tegenstelling tot wat De Telegraaf gisteren schreef. „We hebben sinds vorig najaar niemand meer uit een vrachtwagen geplukt”, laat de directeur van DFDS Seaways weten, de rederij die schepen heeft varen tussen IJmuiden en Newcastle. Ook in Rotterdam, vanwaar vrachtschepen van DFDS Seaways richting Groot-Brittannië vertrekken, ziet het bedrijf „geen stijging” van verstekelingen.

Maar die cijfers over Hoek van Holland dan? Het ministerie van Veiligheid en Justitie meldt dat er dit jaar 220 verstekelingen zijn aangehouden die via die haven naar Groot-Brittannië reisden. Dat is meer dan de 160 ‘inklimincidenten’ van vorig jaar – incidenten waarbij vreemdelingen zich in vrachtwagens, aanhangers, trailers of bestelauto’s verschansen.

De stijging wordt vooral veroorzaakt door twee grote groepen aangetroffen vluchtelingen deze maand. Op 4 juni werden er 68 vluchtelingen gevonden tijdens een routinecontrole in Harwich. Dit weekend werden er nog eens 51 vluchtelingen aangetroffen in de Britse stad Killingholme. In beide gevallen waren de vrachtwagens met de vluchtelingen via Hoek van Holland gereisd.

De „huidige waarnemingen” zijn voor het ministerie en de Koninklijke Marechaussee aanleiding om het aantal controles te intensiveren, aldus hun woordvoerders. Ook wordt de zichtbaarheid van de Marechaussee vergroot om mensensmokkelaars en verstekelingen af te schrikken.

Maar is dat nodig? Zijn dit incidenten of is er echt een trend? Het ministerie kondigde de nieuwe maatregelen aan, maar kon gisteren geen cijfers leveren over de verstekelingen in jaren voor 2014.

Uit krantenarchieven blijkt dat het in ieder geval geen nieuw probleem is. Bij een steekproef in 1992 kwam de politie 44 illegalen tegen die Nederland per schip wilden verlaten. En in 2000 werden er gemiddeld 5 verstekelingen per week aangetroffen in Hoek van Holland – in totaal meer dan 250 dat jaar.

Die grote groepen zijn wel een nieuw verschijnsel, zegt een woordvoerder van Stena Line. „Incidenten komen regelmatig voor, maar dan gaat het vaak om één verstekeling. Of soms twee of drie. Maar nooit werden ze met tientallen tegelijk gevonden.”

De eerste groep van 68 illegale vluchtelingen werd aangetroffen in vier Poolse vrachtwagens. De chauffeurs werden in Groot-Brittannië gearresteerd op verdenking van „het faciliteren van illegale immigratie”. De Britse staatssecretaris voor Immigratie James Brokenshire sprak van „georganiseerde criminele netwerken die zich bezighouden met mensensmokkel”.

Het lijkt eerder om georganiseerde mensensmokkel te gaan dan om individuele verstekelingen. Dat maakt voor de grensbewakers niet veel uit, maar dat betekent wel dat de vergelijking met Calais niet opgaat. Daar spelen de problemen zich vlak voor de haven af. Deze verstekelingen zijn via Hoek van Holland gereisd, maar het is nog niet duidelijk of ze daar ook in de vrachtwagens zijn gestapt.

En er is nog een verschil met Calais. De vluchtelingen die zich daar verzamelen komen voor het grootste deel uit Oost-Afrika. Uit Soedan, Ethiopië, en vooral uit Eritrea. Daarnaast zijn er veel Afghanen en Syriërs. De vluchtelingen in de twee grote groepen die via Hoek van Holland reisden kwamen niet uit Oost-Afrika. De verstekelingen uit de eerste groep kwamen uit Afghanistan, maar ook uit China en Vietnam. Er zat zelfs een Rus tussen. De groep van 51 vluchtelingen van afgelopen weekend bestond bijna geheel uit Albanezen.

Conclusie

Er is geen bewijs dat er sprake is van een ‘waterbed-effect’ – vluchtelingen uit Calais die uitwijken naar Nederlandse havens. Er is wel een stijging in het aantal aangetroffen verstekelingen dat via Hoek van Holland de oversteek maakt, maar die is voor een groot deel toe te schrijven aan twee recente incidenten met grote groepen vluchtelingen. Geen vluchtelingen die tentenkampen opzetten in de haven, maar vluchtelingen die waarschijnlijk door mensenhandelaren worden gesmokkeld. En niet de Oost-Afrikanen van Calais, maar veelal Europeanen en Aziaten.

Dat de vluchtelingen uit Calais al naar noordelijke havens getrokken zijn, blijkt onwaar. In Belgische havens is er geen stijging van het aantal vluchtelingen. En grote transportbedrijven laten weten op dit moment geen problemen te ondervinden in Nederlandse havens.

De vluchtelingenstroom naar Europa houdt aan – dit jaar kwamen er al meer dan honderdduizend vluchtelingen aan – maar er is geen enkel bewijs dat Nederlandse havens te maken krijgen met de vluchtelingenproblematiek van Calais. We beoordelen de stelling ‘Calais komt naar Nederland’ daarom als onwaar.

Met medewerking van Hsin-Chi Berenst