Het is droog en het blijft droog

Nederland heeft een gebrek aan regen. Tweederde van het land merkt het niet. In hoger gelegen gebieden wordt het een serieus probleem.

Nederland beleeft een droog jaar. We stevenen af op een tekort aan neerslag dat slechts eens in de twintig jaar voorkomt.

Jaarlijks berekent het KNMI in De Bilt vanaf april het neerslagtekort: het verschil tussen de hoeveelheid regen en de hoeveelheid verdamping. Dat bedraagt nu 132 millimeter. Tweederde van Nederland merkt er nog weinig van: de lager gelegen delen die water kunnen krijgen uit de grote rivieren, via het openen van stuwen en aftappen. Uit Duitsland en Zwitserland komt genoeg water via de Rijn onze kant op. Ook door de Maas stroomt voldoende water binnen.

Beregeningsverbod

Elders in Nederland, op de hoger gelegen delen in Brabant en Zeeland, Gelderland en Drenthe, is dat anders. „Dat zijn gebieden die afhankelijk zijn van regen”, zegt droogte-expert Harold van Waveren van Rijkswaterstaat. Hij is voorzitter van de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling. Een verbod op het sproeien in particuliere tuinen is nog ver weg. Maar in delen van deze gebieden geldt al wel een zogeheten beregeningsverbod voor de boeren.

„Het is zaak om het water in deze gebieden zo veel mogelijk vast te houden”, zegt Cees van Bladeren, beleidsadviseur van de Unie van waterschappen. Gelukkig staan er bij zijn weten nog geen beken droog. „Dat komt doordat de temperaturen nog relatief laag zijn gebleven. Dan verdampt er minder.” Wel wordt op de grens van Zeeland en Brabant het Volkerak-Zoommeer „doorgespoeld”, om te voorkomen dat het straks te zout wordt en er geen water meer uit deze grote zoetwaterbuffer kan worden ingenomen. En verschillende waterschappen zijn begonnen met het inspecteren van veendijken, die immers kunnen uitdrogen en daardoor bezwijken.

Verder gaan de eerste waarschuwingen voor zwemmers uit. In enkele tientallen zwemwaters, van Bergen op Zoom tot Oude Pekela, zijn waarschuwingen van kracht voor blauwalg, die huidirritatie en klachten aan maag en darmen kan veroorzaken. „Het woord botulisme is gelukkig nog vrijwel niet gevallen”, zegt Van Bladeren. Daaraan sterven bij hoge temperaturen veel watervogels en vissen.

Ook de komende weken wordt niet veel regen verwacht. Op basis van de „experimentele maandverwachting” van het KNMI waagt Rijkswaterstaat zich aan de verwachting „dat het droge weertype aanhoudt tot half juli”.

Maar of de droogte tot grote moeilijkheden zal leiden, zal pas over enkele weken duidelijk worden, meent klimatoloog Rob Sluijter van het KNMI. „Droogte is iets cumulatiefs.”

Het droogste jaar uit de geschiedenis was 1976, met eind augustus een neerslagtekort van ruim driehonderd millimeter. In 2003 bezweek in augustus bij het Utrechtse dorp Wilnis een kade door uitdroging, schoof een zestig meter lang stuk dijk in de richting van een woonwijk en werden vijftienhonderd bewoners geëvacueerd voor het water uit de ringvaart. Sluijter: „Het voorjaar van 2003 was nat. Tot juli was er nog niets aan de hand. Toen begon de hittegolf.”

Klein voordeel voor boeren

Als de droogte lang aanhoudt, treedt de wettelijke verdringingsreeks in werking. Die bepaalt welke sectoren voorrang krijgen bij de toegang tot water. In Nederland is niet de drinkwatervoorziening het belangrijkst, dat is er voorlopig genoeg. Accent krijgen vooral gebieden met veel veen in de grond. Veendijken zijn kwetsbaar voor droogte en ook natuur heeft prioriteit, waar droogte onherstelbare schade kan betekenen. In geval van extreme droogte kan het Rijk ook met de waterschappen besluiten de zogenoemde kleinschalige wateraanvoervoorziening in werking te stellen: een alternatieve aanvoer van water wanneer het water van de rivieren als de Hollandse IJssel te zilter is geworden dan het gewas verdraagt.

Houdt de droogte in heel Europa aan dan hebben de Nederlandse boeren een klein voordeel. Droogte-expert Van Waveren: „Gemiddeld heeft de Nederlandse boer zijn beregeningsinstallatie beter op orde dan de rest van Europa. De schade aan gewassen is kleiner. Groenteverwerkers verplaatsen dan hun productie naar het noorden, waar de leveringszekerheid groter is van bijvoorbeeld doperwten.”