Angst en achterdocht in ’t veen

Chaos in Menterwolde. Weer een burgemeester weg, de coalitie ontploft. ‘Meervoudige problematiek’ aan de rand van de veenkoloniën.

Beelden van Menterwolde. Herenboerderij in Meeden, visitekaartje van de voormalige graanrepubliek. Bushokjes bij Muntendam, waar de PvdA het moet ontgelden; een oud-gedeputeerde tekende voor de komst van een windpark.
Beelden van Menterwolde. Herenboerderij in Meeden, visitekaartje van de voormalige graanrepubliek. Bushokjes bij Muntendam, waar de PvdA het moet ontgelden; een oud-gedeputeerde tekende voor de komst van een windpark. Foto’s Sake Elzinga

Een topambtenaar werd vorig jaar ontslagen. De burgemeester stapte in april op. De gemeentesecretaris werd weggestuurd. Een VVD-wethouder pakte zijn biezen. En maandag trok de VVD-fractie alsnog de stekker uit het college, waardoor de twee overgebleven partijen op zoek moeten naar een nieuwe coalitiegenoot.

De chaos in de Groningse gemeente Menterwolde is compleet. De VVD weigert nog langer samen te werken met coalitiepartners SP en Menterwolde-Gewoon. De liberalen willen niet tekenen voor een beleid waarbij „bijna alle gemeenschapsgeld wordt uitgegeven aan sociale voorzieningen”. Daar stevenen de coalitiepartners op af nu Menterwolde onverwachts minder geld krijgt uit het gemeentefonds en er een tekort dreigt van 1,8 miljoen euro volgend jaar.

Waarnemend burgemeester Rein Munniksma (PvdA) had er part noch deel aan. „Ik wil graag een bijdrage leveren om Menterwolde uit het slop te trekken”, zegt hij, „maar deze bestuurscrisis maakt dat er niet gemakkelijker op.” Het is onmogelijk om zonder meerderheid in de raad door te besturen. „Raadsfracties zullen opnieuw met elkaar om tafel moeten over een coalitieakkoord.”

Financiële problemen

Dat wordt een klus, verwacht de waarnemend burgemeester, want de 12.000 zielen tellende fusiegemeente van Oosterbroek, Muntendam en Meeden kampt met „meervoudige problematiek”. Er zijn financiële problemen. Bewoners lopen te hoop tegen een toekomstig windmolenpark langs de N33. De naar binnen gekeerde dorpspolitiek is bij vlagen onstuimig – niet voor niks is de grootste partij Menterwolde-Gewoon een afsplitsing van de decennia oppermachtige PvdA. En dan staat ook nog de ambtelijke cultuur ter discussie.

Veertig van de zestig ambtenaren in Menterwolde ervaren een angstcultuur, constateerde adviesbureau GITP afgelopen april na klachten over intimiderend en autoritair gedrag van de gemeentesecretaris. Ze voelen zich onveilig en slikken kritiek in. Achterdocht regeert. Met als gevolg: het ziekteverzuim ligt twee keer hoger dan in vergelijkbare gemeenten.

Besturen als worsteling

Nog voor de publicatie van dit rapport stapte burgemeester Eduard van Zuijlen (GroenLinks) op. Niet vanwege de angstcultuur – daar herkende hij zich niet in. Maar hij vond besturen in Menterwolde, zei hij tegen tijdschrift Binnenlands Bestuur, „een permanente worsteling met de raad”. Als de gemeenteraad hem tegen het ambtelijk advies in opdraagt de tijdelijke contracten bij de sociale werkplaats toch om te zetten in vaste contracten, vindt Van Zuijlen dat „onverantwoord” en kapt hij ermee.

Voor de goede orde: er stapte al vaker een burgemeester op in de gemeente aan de rand van de Groningse veenkoloniën. Tien jaar geleden nog, twee PvdA-burgemeesters. De eerste vertrok in 2003, omdat het haar in de ogen van de raad ontbrak aan kwaliteit. Twee jaar later volgde haar opvolger: hem werd naar eigen zeggen het werken onmogelijk gemaakt door „sleutelfiguren in de raad, het college en het ambtelijk apparaat”.

En nu? Onderhandelaars van Menterwolde-Gewoon en de SP hebben er „alle vertrouwen” in dat er „een stevig, nieuw college” komt. We praten met alle vier de partijen, zegt fractievoorzitter Hendrik Loots van Menterwolde-Gewoon, „en de partij die sociaal meedoet, mag aanschuiven.” We kiezen „voor de mensen en niet voor de klinkers”, waarschuwt SP-raadslid Roelf Swarts. „Tachtig procent van ons huishoudgeld gaat naar sociale voorzieningen. Mochten daarna alsnog mensen in de problemen zitten, dan steken we de koppen weer bij elkaar.”