Opinie

Vrijheid, dat is als de mannen er niet zijn

Naziha’s Lente. (2DOC/NTR).
Naziha’s Lente. (2DOC/NTR).

Naziha Aouled is 45, woont in Amsterdam-Slotervaart en heeft tien kinderen, die ze alleen opvoedt. Alleen de jongste, Rahma, ongeveer 10 jaar oud, is een meisje.

Aan het begin van de documentaire Naziha's Lente (2DOC/NTR) praten moeder en dochter naar aanleiding van 5 mei over vrijheid. Rahma vraagt: „Mama, ben jij vrij?”. De moeder aarzelt: „Moet mama eerlijk zijn? Nee, nog niet helemaal.” Het kind snapt het antwoord en past de strekking op zichzelf toe: „Bij mij is vrijheid als m’n broers er niet zijn.”

De schitterende documentaire won vorig jaar op IDFA de publieksprijs. Regisseur Gülsah Dogan, die in 2010 al opviel met het ontroerende Winterliefde, gesitueerd in het Turks-Koerdische dorp van haar familie, heeft een jaar of vijf gewerkt aan de documentaire over Naziha. Er was vrij veel tegenwerking. Van de zonen, die het schaamteloos vonden van hun moeder om zich zonder hoofddoek en in alle eerlijkheid te laten filmen. Maar ook van de hulpverleners. Naziha en haar kinderen staan namelijk bekend als een van de ergste probleemgezinnen van de stad. En veel hulpverleners vonden een film niet in het belang van de kinderen.

Die blijven overigens grotendeels buiten beeld, net als Jeugdzorg en politie. Dogan vond voor die omissie een fraaie vervanging. Naziha treedt als casus op voor het ‘Veranderlab Decentralisatie Jeugdzorg’. Ze krijgt daar de kans uit te leggen hoe het is om een dossier te zijn, nu eens Jan , dan weer Grietje of Achmed over de vloer te krijgen. Maar ze doet dat voor een amfitheater vol witte ambtenaren en je ziet nu van de andere kant hoe het voelt om zo bekeken en beoordeeld te worden. In de lift naar het Veranderlab hangen twee grote foto's van een vrouw met hoofddoek. Niemand heeft de moeite genomen het op haar lip getekende snorretje te verwijderen.

Het woord islam valt hooguit één keer in de film. Religie lijkt geen belangrijke factor in het onaangepaste gedrag van de negen zonen, net zo min als armoede. Een zoon van 15 kreeg twee jaar jeugdgevangenis voor zijn aandeel in het doodschoppen van een grensrechter in Almere.

Wat je nooit eerder op televisie zo helder zag is het probleem van een agressieve, onbehouwen machocultuur, waar de vrouwen zich lastig aan kunnen onttrekken. Als kind werd Naziha met elektriciteitsdraad vastgebonden en geslagen, omdat ‘iemand’ daar zin in had. Daarna werd ze voor 10.000 gulden uitgehuwelijkt aan een dertig jaar oudere man. Die stuurde hun zoons van 8 of 9 jaar uit stelen en dwong ze met elkaar te worstelen in onderbroek, tot bloedens toe.

„Wij zijn Marokkanen, dus mogen we niet over zulke dingen praten. Ze vinden me ‘verkaasd’ omdat ik net als kaaskoppen nee durf te zeggen.”

Naziha is dus een feministische heldin, zoals je ze maar zelden tegenkomt. Ze werkt als vertrouwenspersoon om anderen bij te staan. De film helpt haar zichtbaar om weer mens te worden. Ze verdient een lintje, Máxima zou het haar thuis moeten komen bezorgen.

Zes zoons waren bij de première van de film, vertelt Dogan in Het Gesprek aan de Keukentafel van NPODoc. Een sprong na afloop over twee rijen stoelen om zijn moeder in het oor te fluisteren hoe trots hij op haar was.