Nieuw ontdekte ‘dwergbacteriën’ kunnen niet leven zonder grote

Er is een nieuw type bacteriën ontdekt. Ze zijn veel kleiner en leven samen met de bekende soorten.

In de bodem langs de Coloradorivier hebben Amerikaanse microbiologen uitzonderlijk kleine bacteriën gevonden. Volgens de ontdekkers gaat het om een nieuw bacterietype. Vandaag schrijven zij in het wetenschappelijke tijdschrift Nature (online) dat naar schatting 15 procent van alle bacteriën op aarde tot deze onbekende groep behoren.

De dwergbacteriën meten ongeveer een tienduizendste millimeter. Zelfs voor een bacterie is dat klein: de veelvoorkomende darmbacterie E. coli is twintig keer groter.

De DNA-streng van deze de minibacteriën is kort en ligt strak opgewonden in de cel. De bacteriën missen veel belangrijke genen die andere bacteriën wel hebben. Ze kunnen daardoor niet alle aminozuren en nucleotiden aanmaken, de bouwstoffen van eiwitten en DNA. Ook de stofwisseling van de piepkleine bacteriën is beperkt. Ze kunnen suikermoleculen bijvoorbeeld niet volledig verbranden.

De microbiologen denken daarom dat deze bacteriën volledig afhankelijk zijn van andere bacteriën waar ze mee samenleven. Onder de microscoop zagen de onderzoekers soms ‘pili’, een soort haartjes waarmee de kleine bacteriën zich aan grotere zouden kunnen hechten en moleculen kunnen overdragen.

De microbiologen hebben de bacteriën niet gekweekt, maar vonden hun DNA-fragmenten terug in bodem- en grondwatermonsters. Uit die brokken DNA konden ze de de hele DNA-volgorden van bijna 800 verschillende bacteriesoorten reconstrueren.

In de jaren negentig werd voor het eerst DNA van deze minuscule bacteriën ontdekt, maar nu pas staat vast dat het gaat om een nieuw type bacteriën. „Deze groep werd altijd over het hoofd gezien”, zegt Mike Jetten, hoogleraar microbiologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. „Maar met het moderne DNA-onderzoek komen we ze steeds vaker tegen. Waar we ook kijken.”