‘Mensen zitten nu betaald thuis’

Hoogleraar pensioenen

Het Griekse stelsel voor pensioenen legt de rekening bij volgende generaties. „Alles wordt er door opgegeten.”

Anna Kousoula (60) en haar werkloze zoonStratos (40) uit Perama, niet ver van Athene. Ze leven van het pensioen dat weduwe Anna krijgt van de staat. Van de bijna 11 miljoen Grieken zijn er 2,7 miljoen afhankelijk van pensioen.
Anna Kousoula (60) en haar werkloze zoonStratos (40) uit Perama, niet ver van Athene. Ze leven van het pensioen dat weduwe Anna krijgt van de staat. Van de bijna 11 miljoen Grieken zijn er 2,7 miljoen afhankelijk van pensioen. Foto EPA/YANNIS KOLESIDIS / EPA

De Griekse regering vecht in de onderhandelingen voor behoud van een onhoudbaar pensioensysteem, zegt Platon Tinios, hoogleraar aan de Piraeus Universiteit, gespecialiseerd in pensioenen en vergrijzing. „Nu moeten we pensioenen hoog houden, zodat grootouders hun werkloze kinderen zakgeld kunnen blijven geven. Dat is de omgekeerde wereld.”

Doordat pensioenen vrijwel de enige uitkeringen zijn, leven daar in Griekenland op dit moment hele families van. De economie ligt stil. Banen zijn er niet. Tachtig procent van de overheidsuitgaven gaat naar ambtenarensalarissen en pensioenen. De Griekse regering zegt voor hervormingen te zijn, zoals het schrappen van mogelijkheden voor vervroegd pensioen. Maar ze is tegen onmiddellijke bezuinigingen. Dat is een ‘rode lijn’, herhaalde zij gisteren.

Een woordvoerder van de Europese Commissie noemde het gisteren nadrukkelijk een misverstand dat de voormalige trojka aandringt op het verlagen van specifieke pensioenen of lonen. „We willen alleen hervorming van een pensioensysteem dat een van de allerduurste in de hele EU is.”

Behalve ingrijpende hervormingen eisen de kredietverschaffers ook verlaging van de uitgaven aan pensioenen met een procentpunt van het bruto binnenlands product (bbp). Dat staat gelijk aan ongeveer 1,8 miljard euro.

De patstelling over de pensioenen was afgelopen week voor het IMF reden om weg te lopen uit de onderhandelingen. De Syriza-regering en het IMF bestoken elkaar sindsdien met verschillende berekeningen over de hoogte van de pensioenen. Volgens de Griekse regering krijgt 44,8 procent van de 2.654.784 gepensioneerden een pensioen onder de armoedegrens.

Tinios ergert zich aan het spel met de „te betwisten” statistieken. Armoede is relatief, zegt hij, thuis in Athene. Het wordt berekend ten opzichte van de gemiddelde inkomens in een land. In Griekenland zijn de salarissen in het bedrijfsleven een stuk sneller gedaald dan de pensioenen. Werkloosheid is omhooggeschoten. Bijstand bestaat niet en een werkloosheidsuitkering houdt na maximaal een jaar op. Die wordt bovendien alleen gegeven aan mensen die werk hadden. Jongeren die nooit een baan hebben gehad, hebben dus het nakijken. Gezinnen met kinderen hebben het het zwaarst. „Ondanks de kortingen blijkt het pensioenstelsel nog altijd een relatief goede deal. In 2013 daalde de armoede onder 65-plussers bijvoorbeeld.

„Syriza is gekozen op de belofte om pijnlijke maatregelen terug te draaien. Dat verklaart voor een deel de snelle groei van de partij, van vier naar 36 procent. Hele cliëntelistische netwerken zijn overgestapt van de vroeger grote sociaal-democratische partij Pasok naar Syriza.

„Het systeem zal moeten worden aangepast, maar dat is nu erg zwaar. De productiecapaciteit in de economie is met een kwart gedaald. Dat maakt dat de pensioenlast relatief nog zwaarder drukt. Door de burgeroorlog en de emigratie daarna is de babyboom in Griekenland later dan elders in Europa. Die raakt ons nu. Natuurlijk hebben Griekse politici schuld. Men wist dat dat eraan kwam, maar koos ervoor de andere kant op te kijken.”

De crisis heeft dat alleen maar verergerd?

„De crisis en de bezuinigingen zijn een enorme aanmoediging geweest om vervroegd met pensioen te gaan. Dat is door sommige wetswijzigingen in 2010 nog versterkt. Het werd vrouwen met kinderen gemakkelijker gemaakt na twintig jaar werken met hun vijftigste met pensioen te gaan. Een soort medaille op moederschap, zoals in de Sovjettijden. Zo konden bijvoorbeeld banken maar ook de centrale overheid afslanken zonder mensen te hoeven ontslaan. Het aantal ambtenaren is mede daardoor geslonken van grofweg van 900.000 naar 600.000. Zo betaal je mensen nu dus nog steeds, maar dan om thuis te zitten in plaats van te werken.”

Een verslechtering van het systeem, onder de neus van de trojka dus.

„Ik weet niet of ze er actief mee instemden, maar ze moeten hebben geweten dat het zo werd gedaan.”

Maar is het pensioensysteem nu hervormd of niet?

„Jawel. Maar met de hervormingen zijn feitelijk alle lasten doorgeschoven naar jongere generaties om de babyboomers te beschermen. De uitgaven zijn wel verlaagd, onder meer door pensioenen nog maar twaalf keer in plaats van veertien keer per jaar uit te keren. In plaats van beloven het stelsel structureel betaalbaarder te maken, hebben ze de pensioenfondsen geplunderd en kortingen opgelegd, vooral op de hogere pensioenen.”

En nu?

„In de voorstellen van de Europese Commissie gaat het om het geleidelijk afschaffen van bepaalde toeslagen en over de noodzaak om een sociaal minimum te garanderen. Dat is iets wat Syriza zou moeten steunen. Alles wordt opgegeten door de pensioenen. Voor andere dingen blijft geen geld over. Slechts een op de tien Griekse werklozen krijgt een uitkering. Maar dat is dan blijkbaar oké?”