‘Ik zag licht aan het einde van de tunnel’

Elke week kijkt een expert naar een tv-programma over zijn kennisgebied. Deze week kijkt spoorliefhebber Erik de Zwart naar ‘Rail Away’.

Erik de Zwart laat op zijn telefoon een foto zien van een Zwitsers naambordje: ‘God-Tunnel’. „Kijk, deze treintunnel ligt ook op de lijn van de Rhätische Bahn, maar die laat de EO niet zien. Ik ben er geweest, in de God-Tunnel. En inderdaad: aan het einde van de tunnel… zag ik licht.”

We kijken op de bank bij Erik de Zwart thuis in Laren naar Rail Away. De Zwart is radio-dj voor Radio Veronica, maar daarnaast is hij spoorliefhebber. Hij is voorzitter van de Stichting Mat ’54 Hondekop-vier, die een historisch treinstel met twee tussenbakken in haar bezit heeft. Verder is De Zwart de verteller in de kinderserie Thomas de stoomlocomotief.

Straks zal hij zijn eigen Rhätische Bahn laten zien; een modelspoorbaan met rode treintjes die door zijn tuin loopt, met echte boompjes, een Zwitsers stationnetje en een heuveltje. „Alles gaat tegenwoordig automatisch, per computer, dus dan pak ik een stoel en ga lekker zitten kijken.” Helemaal vanzelf gaat het niet: routineus veegt De Zwart wat miniblaadjes van het spoor: „Bladeren op de rails. Ik weet wat Pro Rail meemaakt.”

Maar eerst Rail Away, zijn favoriete tv-programma, over markante spoorlijnen van de wereld. De Evangelische Omroep heeft in twintig jaar tijd al 188 afleveringen gemaakt, die ook aftrek vinden op dvd en in het buitenland, van Korea tot Canada. De omroep verkoopt ook Rail Away reizen.

Gods schepping

De Zwart kiest voor de tweede aflevering uit 1995, omdat deze over zijn lievelingsspoorbaan gaat, de Rhätische Bahn in Zwitserland, die over adembenemend hoge bruggen en dwars door bergen heen voert. „Kijk, aan de locomotief kun je zien dat deze aflevering minstens twintig jaar oud is.” Dat maakt volgens De Zwart niets uit want Rail Away is tijdloos. „Je kunt dit zo honderd jaar blijven uitzenden.”

De aflevering begint met een geschiedenisles, over de Nederlandse ondernemer Willem-Jan Holsboer die de spoorlijn in 1889 bouwde. De donkere, trage commentaarstem van Bob van der Houven vertelt het verhaal, maar De Zwart praat er overheen en heeft Van der Houven („prachtige stem”) al snel ingehaald.

We zien een berglandschap: „Kijk, dit is waarom het typisch een EO-programma is: het laat de grootsheid van Gods schepping zien.” Maar het gaat toch over treinen? „Nou ja, het gaat over hoe de menselijke schepping zo mooi versmelt met Gods schepping.” Volgens De Zwart is dat de aantrekkingskracht van de serie, ook voor niet-treinliefhebbers: „Het is ook een natuurprogramma én een reisprogramma en je krijgt er nog geschiedenis bij ook.” Inderdaad krijgen we meer van de omgeving te zien dan van de trein zelf. Slechts een klein deel is vanuit de trein gefilmd. „Tegenwoordig huren ze daar zelfs een helikopter voor.”

Bergen van papier-maché

De Zwart vertelt dat hij ooit een dag meeliep met het treinpersoneel. „Ik mocht bijvoorbeeld met de schouwer mee. Die loopt over het spoor om te kijken of de dwarsliggers nog goed liggen. Geen spraakzaam type, die schouwer. Gek dat je dan ineens door zo’n treintunnel loopt. Als er een trein aankwam, dan belden ze, en moesten we even naast de rails gaan staan.”

De EO heeft verschillende afleveringen over dit traject gemaakt, en De Zwart heeft het al vele malen afgelegd, met zijn treinvrienden. Waarom juist deze spoorlijn? „De aantrekkingskracht van de Rhätische Bahn is dat het een modelspoorbaan in het groot is. Het zijn net Fallerhuisjes en bergen van papier-maché. En dan die kleine trein op enkel smalspoor; dit is geen massaal treinvervoer, dit is een pittoresk lijntje, dat altijd al voor toeristen is bedoeld.”

Tijdens de uitzending, die traag voorbijtrekt, laat De Zwart wat filmpjes op zijn telefoon zien van zijn eigen YouTubekanaal (671 abonnees), waarin hij zelf treinreizen maakt. Een soort Rail Away, maar dan met het enthousiaste hoofd van De Zwart erin. „Er worden zo veel treinfilmpjes gemaakt. Maar Rail Away is de absolute top.” Na een zucht: „Ik zou zo graag voor Rail Away willen werken.”