Hammer(klavier)time

Redacteur Merlijn Kerkhof (28) laat iedere dinsdag zien wat de schoonheid is van klassieke muziek. Vandaag: Beethoven, de dove superheld.

Laatst had ik een rare droom. Ik was in Wenen, het moet rond 1824 zijn geweest, om een interview te maken. Voor de Linda mocht ik op audiëntie bij mijn grote held: Ludwig van Beethoven. Er waren wat belemmerende omstandigheden. Mij was verteld dat Beethoven wat nukkig kon zijn, en dan was hij ook nog eens stokdoof, waardoor hij in een sociaal isolement verkeerde. Dat weerhield me er niet van om bij de grote componist aan te kloppen.

Een kleine man deed open – gedrongen maar gespierd, grof getekend gezicht, vieze kleren, borstels als wenkbrauwen. De genereuze begroeting nam alle zenuwen weg. Hij nam plaats achter zijn fortepiano terwijl ik het opnameapparaatje (iPhone 4) onder zijn neus legde. Beethoven brulde dat ik beter een van zijn conversatieschriftjes kon gebruiken, zodat de wetenschap er later ook wat aan zou hebben.

Ik herpakte me en stelde mijn eerste vraag.

„Stel, u wordt verbannen naar een tropisch eiland en u mag één van uw stukken meenemen. Welke dan?”

Ik werd wakker.

Het was een stomme vraag ook. Want we hebben wel een idee van wat hij zou hebben gekozen. Hij schreef veel brieven. Aan uitgevers, die hij tegen elkaar uit probeerde te spelen, want Beethoven was behalve een groot genie ook een opportunist en een geldwolf. We hebben veel van zijn conversatieschriftjes. Omdat hij bij leven al beroemd was, bleef veel ervan bewaard. Na zijn dood tekenden tal van tijdgenoten hun herinneringen aan de meester op.

Wat hij zou hebben geantwoord? Zijn monumentale Missa Solemnis noemde hij eens zijn grootste werk. Mogelijk gebruikte hij het superlatief om de prijs op te drijven. In ieder geval heeft hij er ongekend lang aan gewerkt: ongeveer vier jaar.

Een andere optie: de Hammerklaviersonate. Zijn 29ste van de 32 pianosonates. Een van de moeilijkste stukken uit de pianoliteratuur, een werk van absurde proporties (pianisten zijn er al gauw drie kwartier mee bezig, terwijl de gemiddelde sonate destijds eerder twintig minuten duurde). Het langzame deel is een niet nazingbare treurzang waarin zo vaak wordt gemoduleerd dat je zeeziek wordt. En dan dat slotdeel: een uitputtingsslag. Een trip.

Met de Hammerklaviersonate schreef Beethoven een stuk waarmee hij het genre van de sonate vermorzelde. Een revolutionair werk dat bijna 200 jaar later nog steeds in staat is luisteraars te schokken.

Zowel de Missa Solemnis als de sonate stellen de musici zo op de proef, dat sommige tijdgenoten dachten dat hij gek geworden was. Hij was doof, klaarblijkelijk had hij geen idee meer wat goed klonk en wat niet. We weten nu wel beter. Het is muziek die hij voor zichzelf componeerde.

Als ik naar een tropisch eiland moest, zou ik overigens voor zijn Eroica-symfonie kiezen. Wat zou ik hem daar graag eens over uithoren voor de Linda.