Europees Hof keurt opkoopprogramma ECB goed

Foto: EPA / Boris Roessler

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft vanochtend juridische toestemming gekregen voor haar belangrijkste crisisbestrijdingsmiddel, de aankoop van staatsobligaties. Het Hof van Justitie van de EU in Luxemburg oordeelt dat het in september 2012 aangekondigde plan van de ECB om onbeperkt staatsobligaties op te kopen van schuldenlanden, niet in strijd is met het EU-recht.

Dit zogeheten OMT-programma werd nooit uitgevoerd. ECB-president Mario Draghi kondigde het programma aan vlak nadat hij nadat hij had gezegd “alles te zullen doen” om de euro te redden. Die woorden, plus de bekendmaking van OMT, bleken genoeg om de rust op de markten in dit turbulente jaar te herstellen. De rente op staatsobligaties van Zuid-Europese landen liepen zo hoog op dat de ECB ingreep.

Bemoeienis met beleid

Hoewel het OMT-programma bleef bij een voornemen, klaagden enkele groepen Duitse burgers bij de Duitse rechter. Zij betoogden dat de ECB haar boekje te buiten ging met OMT. De aankoop van staatsobligaties zou geen monetaire beslissing zijn, maar neerkomen op economisch beleid – een zaak voor regeringen, niet voor de centrale bank. Ook zou OMT ‘monetaire financiering’ betekenen – de financiering door de centrale bank van overheden.

Het Duitse Bundesverfassungsgericht (Constitutioneel Hof) in Karlsruhe boog zich over de zaak en gaf de klagers in februari 2014 grotendeels gelijk. Maar tegelijkertijd lieten de Duitse rechters het eindoordeel over de zaak aan het Europees Hof in Luxemburg – een ongebruikelijke stap waarmee het Duitse Constitutioneel Hof feitelijk de beslissingsbevoegdheid over monetair beleid afstaat aan het Europese niveau.

Onconventioneel, maar nodig

Het EU-hof wijst nu beide bezwaren van de klagers van de hand. OMT viel wel degelijk onder monetair beleid, stellen de Europese rechters. De situatie op de obligatiemarkten maakte het onmogelijk voor de ECB om een effectief monetair beleid te voeren. Daarom was dit onconventionele middel nodig.

“Het Hof stelt vast dat het OMT-programma, gelet op de doelstellingen ervan en op de middelen waarin is voorzien om deze doelstellingen te bereiken, valt onder het monetair beleid en dus binnen de taken van het ESCB [Europees stelsel van centrale banken/red].”

Ook komt OMT niet neer op monetaire financiering, merkt het Hof op. De ECB koopt de obligaties niet direct van overheden (de ‘primaire markt’), maar van beleggers (de ‘secundaire markt’). Dit is in overeenstemming met de verdragen, zegt het Hof:

“Volgens het Hof verbieden de Verdragen van de Unie weliswaar elke financiële bijstand door het ESCB ten behoeve van een lidstaat, maar sluiten zij niet in het algemeen de mogelijkheid uit dat het ESCB van de schuldeisers van een dergelijke staat schuldtitels koopt die deze staat eerder heeft uitgegeven.”

Hoewel deze zaak gaat over een nooit uitgevoerd programma van de ECB, is het vonnis toch een belangrijke juridische opsteker voor de centrale bank in Frankfurt. De ECB voert nu wél een ander, en nog grootschaliger, opkoopprogramma van staatsobligaties uit, de zogeheten ‘kwantitatieve verruiming’ (quantitative easing, QE). Dit programma krijgt door het vonnis van vanmorgen een sterke juridische basis.