Een gezellige, geestige, hartverwarmende bende

Het nieuwe seizoen van Orange is the New Black is nu te zien op Netflix. Het ‘oh jee, hoe moet dat nu verder’-gevoel is in het derde seizoen van de serie verdwenen. En toch kunnen we niet genoeg krijgen van de vrouwengevangenis.

Door het verraad van Piper (Taylor Schilling) keert Alex (Laura Prepon) terug in de gevangenis. Na wat haatseks, volgt de verzoening op het stapelbed.
Door het verraad van Piper (Taylor Schilling) keert Alex (Laura Prepon) terug in de gevangenis. Na wat haatseks, volgt de verzoening op het stapelbed.

Moederdag in de vrouwengevangenis. De kinderen van de gevangenen mogen langskomen, er is een gezellige kindermarkt op het gras, met schminken, puppies, ballonnen aan de hoge hekken, een maxi-maandverband als blinddoek. Diesel Dyke Butch loopt rond als een horrorclown. Crazy Eyes heeft een vlieger gemaakt, maar ze mag niet naar buiten.

Het derde seizoen van Orange is the New Black opent met een hilarisch feest. Hilarisch, maar je voelt de beklemming. De pijn van de moeders en kinderen die van elkaar gescheiden zijn, de pijn van de harde, onhandige vrouwen die te kort schieten als moeders. En je houdt je hart vast voor wat er van die kinderen moet worden, die zonder moeder opgroeien.

Elke tv-serie worstelt ermee: na een of twee seizoenen is het sterke vertrekpunt uitgewerkt en moet de serie voortbestaan op de kracht van de setting en de personages. Orange is the New Black ging uit van het idee: onbespoten blond burgertrutje komt in de hel van een vrouwengevangenis terecht. In het derde seizoen is de blonde Piper (Taylor Schilling) definitief een van de ‘gewone’ gevangenen geworden. Haar leven buiten de gevangenis (gedoe met verloofde, hoop op vrijlating) is verdwenen, ze krijgt nu niet meer aandacht dan de andere gevangenen.

Wat ook is verdwenen: het gevaar. Het besef dat er ieder moment iets vreselijk kan gebeuren. In het tweede seizoen had schrijfster Jenji Kohan nog een nieuw centraal plot bedacht – slechte drugsmadame neemt de Afro-Amerikaanse tribe over – maar dat ontbreekt nu. Vooruit, de gevangenis wordt overgenomen door een bedrijf, maar dat is niet meer dan een los kader. ‘Orange’ is nu een ensembleserie geworden, waarin alle gevangenen om de beurt even de aandacht krijgen, gemarkeerd door flashbacks uit hun leven vóór de gevangenis. Het gebrek aan een centraal plot geeft Kohan vrijheid, maar het zorgt er ook voor dat dit seizoen geen dwingende structuur kent. ‘O jee, hoe moet dat nu verder?’ is niet meer de reden om te blijven kijken.

Pornstache is wel verdwenen

Ook niet erg, je wilt na iedere episode toch weer terug naar de vrouwengevangenis omdat het er zo’n gezellige, geestige, hartverwarmende troep is. Pipers verloofde Larry noch bewaker Pornstache keren terug. In ruil daarvoor krijgen we de moeder van Pornstache, die de baby van Latina Daya wil adopteren. Gelukkig is Pipers lesbische liefde Alex Vause (Laura Prepon) terug. Die ontbrak vorig seizoen grotendeels door verplichtingen elders. De explosieve relatie tussen Alex en Piper zorgt nu ook weer voor de hoogtepunten, zeker als nieuweling Stella (Ruby Rose), een getatoeëerde Aussie, tussen hen in komt. Ook fijn is dat het zo’n onverbloemd liberale serie is, met een etnisch zeer gemengde cast, waarin blanken niet meer aandacht krijgen dan Latina's of Afro-Amerikanen. Opvallend is vooral hoe vrij en niet-hijgerig de lesbische liefde wordt getoond.

En net als het wel erg jolig wordt, herinnert Kohan je eraan dat we hier wel in het afvoerputje van de Amerikaanse samenleving zitten. Onder de gezelligheid ligt altijd uitzichtloze ellende. ‘Orange’ schopt de American Dream onderuit. Vooral de flashbacks laten zien dat deze vrouwen – veelal uit minderheden – al verslagen waren voordat ze begonnen met vechten voor een beter bestaan. Binnen of buiten de gevangenis maakt voor hen niet zo veel verschil. In iedere grap zit die bittere ondertoon.

‘Geloof en moederschap’ is volgens Kohan het thema van dit seizoen. Geloof in de American Dream (de moraal van vele Amerikaanse series) zit daar in ieder geval niet bij. En moederschap? De kinderen zijn gedoemd om te wandelen in de zonden van hun moeders.