De moeilijkst denkbare beslissing

Politieagenten worden goed getraind. Laten wij begrip tonen voor het effect van een geweldsincident, betoogt advocaat-generaal Miranda de Meijer.

Illustratie NRC.NEXT

Ik schoot eens een man neer. Hij kwam met een mes op mij af. Ik raakte hem net naast zijn knieschijf. Het meest gevoelige plekje. Een voltreffer, precies zoals ik het geleerd had. Hij ging neer, hooguit enkele stappen van mij vandaan. Het mes had hij van zich afgegooid in de luttele seconde voordat hij genadeloos werd getroffen. Gevaar geweken. Ik schoof mijn pistool terug in mijn holster. Mijn hart ging tekeer, sprong haast uit mijn borstkas. Adrenaline spoot door mijn aderen. Het was zijn knie gelukkig maar, niet zijn borst of zijn hoofd. Dat had ik goed opgelost, dacht ik. Totdat ik een stem indringend hoorde vragen of het niet wat minder had gekund. Waar mijn pepperspray was. Ook aan mijn broek toch? De stem van de trainer drong mijn gehoorbuis binnen, minstens zo genadeloos als mijn schot. „Proportionaliteit en subsidiariteit, mevrouw de Officier van Justitie. U heeft zojuist een te zwaar geweldsmiddel toegepast.” Het mes was immers al weggegooid. Ik was verbluft.

Weerbaarheid politie trainen

Het was gelukkig een training, een nepkogel en geen echt incident. Een Integrale Beroepsvaardigheden Training (IBT) is bedoeld om de weerbaarheid van onze politiemensen te vergroten, om hen te trainen om te gaan met stressvolle situaties en de geweldsinstructie correct toe te passen. Maar iedere dag weer kan een politieman of politievrouw in een vergelijkbare situatie terechtkomen die wél levensecht is. Dan verwachten wij van hen dat zij in een fractie van een seconde de situatie geheel overzien, beheerst en ‘in control’ blijven, de afstand en de aard, intentie en mate van geweld van de agressor nauwkeurig inschatten, de afweging maken welk geweldsmiddel passend is, en de veiligheid van de omgeving, van eventuele aanwezige burgers, van henzelf en hun collega’s verzekeren. Ga er maar aan staan.

Uit recente cijfers blijkt dat politieagenten vorig jaar 158 keer hun vuurwapen moesten gebruiken. In 61 gevallen ging het om gevallen van ‘ernstvuur’ waaronder schoten die doel troffen. In totaal werden vorig jaar 33 schietincidenten waarbij politiemensen waren betrokken onderzocht. Een dergelijk onderzoek wordt standaard door de Rijksrecherche verricht. Onderzocht wordt of het dienstwapen volgens de voorschriften is gebruikt. Het betreft een onafhankelijk onderzoek. De Rijksrecherche valt namelijk niet onder de leiding van de politie zelf, maar onder het gezag van het College van Procureurs-generaal van het Openbaar Ministerie. Als het dienstwapen niet volgens de voorschriften is gebruikt, kan strafrechtelijke vervolging plaatsvinden en de zaak worden voorgelegd aan de rechter. Dit betreft gelukkig slechts een enkel geval.

Slecht functionerende agenten in VS

Hoe groot is het contrast met de cijfers in de Verenigde Staten. De Amerikaanse politie is de afgelopen maanden in opspraak door buitensporig en dodelijk geweld, vaak tegen minderheden. Dit jaar, dus in de afgelopen vijf maanden, schoot de Amerikaanse politie al 385 mensen dood. Dan hebben we het alleen nog maar over schietincidenten met een dodelijke afloop, dus nog niet eens over alle ‘ernstvuur’- incidenten. Volgens een rekensom van de The Washington Post zou dat neerkomen op bijna duizend dodelijke slachtoffers op jaarbasis. Van die dodelijke schietincidenten hebben er kennelijk slechts drie tot vervolging geleid. Een van die drie gevallen betrof de dood van Walter Scott, die zeker acht keer in de rug werd geschoten toen hij probeerde weg te rennen. De betreffende Amerikaanse agent – zo is onlangs bekend geworden – is aangeklaagd wegens moord. De oorzaak van het hoge aantal doden zou volgens politiecommissarissen en hoge justitieambtenaren te wijten zijn aan slecht functionerende agenten. De Amerikaanse situatie staat ver van ons af.

Het is goed om kritisch te zijn en te blijven op toepassing van geweld door politie. Om hoge eisen te stellen aan het functioneren van iedere individuele politieman of –vrouw. Ieder slachtoffer is er één teveel. Ik kan met een gerust hart stellen dat onze Nederlandse politiemensen die eisen ook aan zichzelf en aan elkaar stellen. De politieopleiding, de organisatie en de controle daarop zijn er stevig op ingericht. De lat ligt hoog. Maar laten wij ook eens luisteren naar de beleving van onze politiemensen als zij een dergelijk incident meemaken, en begrip tonen voor het effect van zo’n geweldsincident op de mens in het uniform. Korpschef Bouman wees erop dat het vaak wordt onderschat hoe ontzettend zwaar een geweldsincident op de schouders van agenten drukt. Dat als de situatie escaleert en de tegenpartij gewapend is, agenten voor de moeilijkst denkbare beslissing staan, hoe goed zij ook getraind zijn: ‘in een fractie van een seconde overwegen of schieten onvermijdelijk is’. Ik kan deze woorden onderschrijven. En laten wij ook onze waardering uitspreken voor de gevallen waarin het politieoptreden correct en succesvol was.