Pracht, praal en megalomanie in Bakoe

Nieuw continentaal sportplatform leeft nog niet echt; activisten en journalisten toegang geweigerd

De Nederlandse triatlete Rachel Klamer won zilver in het openingsweekend van de Europese Spelen.
De Nederlandse triatlete Rachel Klamer won zilver in het openingsweekend van de Europese Spelen. Foto’s VASSIL DONEV/EPA Kai Pfaffenbach/Reuters

In Bakoe zijn de eerste Europese Spelen met pracht en praal begonnen. De eerste medailles zijn uitgereikt – waaronder een zilveren aan de Nederlandse triatlete Rachel Klamer – maar om nu te zeggen dat het nieuwe continentale sportplatform leeft, niet echt. En dan werd ook nog mensenrechtenactivisten en kritische journalisten de toegang tot Azerbajdzjan geweigerd.

De toon van politieke verwevenheid werd vrijdagavond gezet toen president Ilham Alijev in het bijzijn van een beperkt aantal Europese leiders de Spelen opende. Hij moest het doen met de aanwezigheid van onder anderen de Russische president Vladimir Poetin, de Turkse president Recep Erdogan en de Wit-Russische dictator Aleksandr Loekasjenko. Geen Angela Merkel, geen François Hollande, geen David Cameron en geen premier Mark Rutte, om maar wat vooraanstaande West-Europese leiders te noemen.

Alijev liet het openingsfeestje er niet door bederven. Politiek was even ondergeschikt aan de uitstraling van de nieuwe Spelen. De extravagante openingsceremonie, met zangeres Lady Gaga als hoofdact, moest vooral indruk maken op de buitenwereld. Want de overheid heeft naar verluidt zo’n vijf miljard euro geïnvesteerd in de Spelen, vooral met de bedoeling Azerbajdzjan als een serieuze Europese natie te presenteren.

Het presidentiële echtpaar Ilham en Mehribar Alijev waakt hoogstpersoonlijk over het welslagen van de Europese Spelen. Zij zijn ook dominant verbonden met de sport in Azerbajdzjan. De president is voorzitter van het nationaal olympisch comité en zijn vrouw geeft leiding aan het organisatiecomité van de Europese Spelen.

De Alijevs zitten om die reden niet op kritische bezoekers te wachten. Want Azerbajdzjan heeft ook een donkere zijde, blijkt uit bevindingen van Amnesty International. De mensenrechtenorganisatie wilde daags voor de opening in een hotel in Bakoe het rapport The Repression Games presenteren, maar kreeg op de valreep geen toegang tot de voormalige Sovjetrepubliek. Het rapport meldt dat journalisten, mensenrechtenverdedigers, oppositieleden en jongerenactivisten het afgelopen jaar zijn lastiggevallen, gearresteerd, gevangengezet en gemarteld.

De Britse sportjournalist Owen Gibson van The Guardian had over die misstanden geschreven en kreeg vorige week, drie uur voor zijn vertrek naar Bakoe, te horen dat hij het land niet binnen mocht.

Of IOC-voorzitter Thomas Bach, die Bakoe het eerste weekeinde van de Spelen bezocht, president Alijev heeft aangesproken op die misstanden is niet bekendgemaakt. Op grond van het olympische handvest, dat discriminatie uitsluit, had hij dat kunnen doen. De nieuwe Spelen vallen tenslotte onder de Europese Olympische Comités (EOC), een continentale afdeling van het IOC. Maar in de berichten die naar buiten kwamen, zou Bach alleen hebben gezegd dat de Europese Spelen de kracht van sport onderstrepen, omdat Armeniërs tot het vijandige Azerbajdzjan zijn toegelaten, Russische en Oekraïens sporters broederlijk met elkaar omgaan en het door Servië niet erkende Kosovo voor het eerst onder eigen vlag aan een groot sportevenement meedoet.

President Alijev, die in 2003 zijn vader en voormalig KGB-chef Haydar Alijev opvolgde, had andere zorgen. Om de dure Spelen voor de bevolking te kunnen verantwoorden, wilde hij dat er snel sportief succes zou worden geboekt. Daarom was het in Azerbajdzjan razend populaire worstelen en karate in het openingsweekeinde geprogrammeerd. Met succes, want zaterdag won worstelaar Raul Chunayev in de categorie tot 71 kg de eerste gouden medaille. In aanwezigheid van de president, dat sprak voor zich. Later wonnen ook Azeri’s goud bij het niet-olympische karate. Azerbajdzjan, allerminst een sportgrootmacht, leidt na zondag het medailleklassement met dertien goud, twee zilver en vijf brons, voor Rusland en Turkije.

En de Nederlandse prestaties? Die mogen er zijn. Rachel Klamer won zilver op de triatlon, terwijl de eerste plaats olympische kwalificatie zou hebben betekend. De tafeltennissters bereikten de finale van de landenwedstrijd en de volleybalvrouwen versloegen in de eerste groepswedstrijd Rusland overtuigend met 3-1.