Liever geen kritiek, dus daarom: hosanna voor Azerbajdzjan!

De eerste editie van de Europese Spelen is begonnen. Gastland Azerbajdzjan investeerde vijf miljard euro in de Spelen. Sommige journalisten en organisaties worden niet toegelaten, want president Aliyev zit niet zo te wachten op kritische verhalen.

In Bakoe zijn de eerste Europese Spelen met pracht en praal begonnen. De eerste medailles zijn uitgereikt, waaronder een zilveren aan de Nederlandse triatlete Rachel Klamer. Maar om nu te zeggen dat het nieuwe continentale sportplatform leeft, niet echt. En dan werd ook nog mensenrechtenactivisten en kritische journalisten de toegang tot Azerbajdzjaan geweigerd.

Geen Merkel, wel Poetin en Erdogan

De toon van politieke verwevenheid werd vrijdagavond gezet toen president Ilham Aliyev in het bijzijn van een beperkt aantal Europese leiders de Spelen opende. Hij moest het doen met onder anderen de Russische president Vladimir Poetin, de Turkse president Recep Erdogan en de Wit-Russische dictator Aleksandr Loekasjenko. Geen Angela Merkel, geen François Hollande, geen David Cameron en geen premier Mark Rutte, om maar enkele West-Europese leiders te noemen.

Aliyev liet het openingsfeestje er niet door bederven. Politiek was even ondergeschikt aan de uitstraling van de nieuwe Spelen. De extravagante openingsceremonie, met Lady Gaga als hoofdact, moest het Azerbajdzjaanse volk van de rechtvaardiging van het megalomane project overtuigen. Want de overheid investeerde naar verluidt zo’n vijf miljard euro, vooral om Azerbajdzjan als een serieuze Europese natie te presenteren.

Het presidentiële echtpaar Ilham en Mehribar Aliyev waakt hoogstpersoonlijk over het welslagen van de Europese Spelen. Zij zijn ook dominant verbonden met de sport in Azerbajdzjan. De president is voorzitter van het nationaal olympisch comité en zijn vrouw leidt het organisatiecomité van de Europese Spelen.

De Aliyevs zitten om die reden niet op kritische bezoekers te wachten. Want Azerbajdzjan heeft ook een donkere zijde, blijkt uit bevindingen van Amnesty International. De mensenrechtenorganisatie wilde daags voor de opening in een hotel in Bakoe het rapport The Repression Games presenteren, maar kreeg op de valreep geen toegang tot de voormalige Sovjetrepubliek. Volgens het rapport zijn journalisten, mensenrechtenverdedigers, oppositieleden en activisten afgelopen jaar lastiggevallen, gearresteerd, gevangengezet en gemarteld. Sportjournalist Owen Gibson van The Guardian had over die misstanden bericht en kreeg vorige week, net voor zijn vertrek naar Bakoe, te horen dat hij het land niet binnen mocht.

Of IOC-voorzitter Thomas Bach, die Bakoe het eerste weekeinde van de Spelen bezocht, president Aliyev heeft aangesproken op die misstanden is niet bekendgemaakt. Op grond van het olympische handvest, dat discriminatie uitsluit, had hij dat kunnen doen. De nieuwe Spelen vallen tenslotte onder de Europese Olympische Comités (EOC), een continentale afdeling van het IOC. Maar Bach zou naar verluidt alleen hebben gezegd dat de Europese Spelen de kracht van sport onderstrepen, omdat Armeniërs tot het vijandige Azerbajdzjan zijn toegelaten, Russische en Oekraïense sporters broederlijk met elkaar omgaan en het door Servië niet erkende Kosovo voor het eerst onder eigen vlag aan een groot sportevenement meedoet.

Dure Spelen

President Aliyev, die in 2003 zijn vader Haydar Aliyev opvolgde, had andere zorgen. Om de dure Spelen voor de bevolking te kunnen verantwoorden, wilde hij snel sportief succes. Daarom was het in Azerbajdzjan populaire worstelen in het openingsweekeinde geprogrammeerd. Met succes, want zaterdag won Raul Chunayev in de categorie tot 71 kg goud. Later wonnen ook twee Azeri’s goud bij het niet-olympische karate. In het medailleklassement moet Azerbajdzjan alleen Zwitserland voor zich dulden, dat ook drie keer goud won, maar ook zilver en brons.

En de Nederlandse prestaties? Die mogen er zijn. Rachel Klamer won zilver op de triatlon. De tafeltennissters bereikten de finale van de landenwedstrijd en de volleybalsters versloegen in de eerste groepswedstrijd Rusland met 3-1.