Krijgt Bashir een enkeltje Den Haag?

President van Soedan mag Zuid-Afrika niet uit. Het Internationaal Strafhof wil hem vervolgen.

President Bashir werd in april met 94 procent van de stemmen herkozen. Hij is sinds 1989 aan de macht.
President Bashir werd in april met 94 procent van de stemmen herkozen. Hij is sinds 1989 aan de macht. Foto Marwan Ali/EPA

Een superieure demonstratie van zelfverzekerdheid zou het worden. Even na zessen landde het toestel van de Soedanese president Omar al-Bashir zaterdag op de militaire basis Waterkloof bij Pretoria. De 71-jarige leider kon ongestoord zijn opwachting maken op de feestelijke 25ste top van de Afrikaanse Unie in Johannesburg. Net als alle andere hoogwaardigheidsbekleders geniet hij diplomatieke immuniteit, had Zuid-Afrika hem verzekerd.

Misschien loopt het toch anders. Bashir, al meer dan 25 jaar aan de macht en in april nog met overgrote meerderheid herkozen, hoort pas vandaag van een Zuid-Afrikaanse rechter of hij na afloop van de top terug mag naar Khartoum. Of dat hij wordt uitgeleverd aan het Internationaal Strafhof in Den Haag. Dat heeft twee arrestatiebevelen tegen hem lopen – een uit maart 2009 en een uit juli 2010 – wegens genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, begaan in de West-Soedanese regio Darfur.

Toen bekend werd dat Bashir naar Johannesburg kwam, herinnerde het Strafhof Zuid-Afrika aan de verplichting hem te arresteren en uit te leveren. Het land trad in november 2000 formeel toe tot het Strafhof. Gisteren bepaalde een Zuid-Afrikaanse rechter dat Bashir in ieder geval tot vanochtend moest blijven, totdat de argumenten van mensenrechtenadvocaten waren gehoord. Khartoum zegt dat hij mag vertrekken, wat een rechter ook zegt. Die uitspraak was vanochtend nog niet bekend. Volgens een Soedanese woordvoerder was Bashir op dat moment nog in het land.

Lachend op de foto

Gisteren poseerde Bashir lachend met 53 andere staatshoofden in het conferentiecentrum bij Johannesburg, terwijl de rechter een decreet uitvaardigde aan alle grensbeambten om hem zo nodig tegen te houden. „We doen dit niet alleen voor de slachtoffers van mensenrechtenschendingen door regeringen. Maar ook voor Zuid-Afrikanen, om te voorkomen dat hun land een toevluchtsoord wordt voor mensenrechtenschenders”, zegt advocaat Caroline James van het Southern Africa Litigation Centre, dat de rechtszaak aanspande.

De hartelijke ontvangst van Bashir door de Afrikaanse leiders tekent de zwakte van het Internationaal Strafhof, dat geen eigen politiemacht heeft om verdachten op te pakken. In Afrika is de weerstand tegen het hof sterk gegroeid, vooral omdat tot dusver alleen Afrikaanse zaken aanhangig zijn gemaakt. Bashir is het eerste zittende staatshoofd dat is aangeklaagd. Ook president Kenyatta van Kenia werd vervolgd, maar de aanklacht tegen hem dateerde nog van voor zijn presidentsschap. In december moest de Gambiaanse hoofdaanklager van het Hof, Fatou Bensouda, de zaak tegen hem opgeven omdat ze het bewijs niet rond kreeg.

Niet alleen het prestige van het Strafhof is in het geding. De VN-Veiligheidsraad legde in maart 2005 ‘Darfur’ op het bordje van het Strafhof. Sindsdien heeft de raad – met permanente leden VS, China en Rusland, die zelf niet zijn aangesloten bij het Strafhof – niets gedaan om Bashir te helpen arresteren. In december, zes dagen nadat de zaak tegen Kenyatta werd stopgezet, liet aanklager Bensouda weten haar onderzoek in Darfur stil te leggen wegens passiviteit van de Veiligheidsraad.

In de wandelgangen van de top in Johannesburg werden gisteren pamfletten verspreid van Justice Denied, het boek van David Hoile. Daarin noemt de schrijver het Strafhof een „racistisch en corrupt” instituut en „een instrument van Europees buitenlands beleid dat zich exclusief richt op Afrika”. De Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC echode zondagmiddag die gevoelens. Het ANC claimt dat het Stafhof „niet langer het doel dient waarvoor het is opgericht”. De partij riep de VN de statuten van het Strafhof zo aan te passen dat het „alle VN-lidstaten aangaat”, dus ook de landen die nu geen lid zijn van het Strafhof.