Hiddinks constante flirt met aftocht

Bondscoach Guus Hiddink denkt erover om al deze zomer Oranje over te dragen aan Danny Blind. Maar de slechte prestaties stralen ook af op de assistent. Een terugblik op het jaar van de senior-bondscoach, „de leuke oom”.

Bondscoach Guus Hiddink tijdens een training in Hoenderloo in aanloop naar het (verloren) oefenduel tegen Amerika.
Bondscoach Guus Hiddink tijdens een training in Hoenderloo in aanloop naar het (verloren) oefenduel tegen Amerika. Foto REMKO DE WAAL/ANP

Guus Hiddink hoeft het maar te zeggen en dan komt er een einde aan zijn carrière als actieve coach. Ingegeven door de slechte prestaties van Oranje lijkt het scenario waarbij assistent Danny Blind bondscoach wordt deze zomer al ten uitvoering te komen.

Zijn terugtrekkende bewegingen – vandaag in De Telegraaf spreekt Hiddink alweer van „ideeën over een rol als senior-bondscoach” – zijn een constante in Hiddinks eerste jaar terug bij Oranje, waarin hij laveerde tussen crisis en bijna-crisis. Hij mijmerde na de gewonnen wedstrijd tegen Letland (2-0), vrijdag, nog over een situatie na de zomer. Met alle internationals weer fit en fris en Oranje weer „aan het stuur” in poule A. Nederland staat derde, met zicht op directe kwalificatie nu nummer twee Tsjechië tot op drie punten is genaderd.

Maar of hij zelf nog aan het roer staat in de herfst? De KNVB staat open voor een situatie waarbij Blind, eerder dan de bedoeling was, de leiding neemt. „Er zal niet veel daadwerkelijk veranderen bij Oranje met Danny als hoofdcoach”, aldus directeur betaald voetbal Bert van Oostveen van de KNVB in De Telegraaf. „Bij doorstroming krijgt hij alleen de mediaverplichtingen en de eindverantwoordelijkheid er op zijn bordje bij.” Na de zomer volgen nog vier kwalificatiewedstrijden: IJsland thuis, Turkije uit, Kazachstan uit en Tsjechië thuis.

Opvallend is dat Hiddink, ondanks alle personele wisselingen in de selectie, slechts twee spelers liet debuteren. Hij maakt gretig gebruik van de door voorganger Louis van Gaal aangereikte kern van zo’n 25 man, maar maakt niet de indruk een vastomlijnde visie te hebben over de veldbezetting op weg naar het EK in Frankrijk. Dat straalt ook af op Blind, die in de taakverdeling al voor een groot deel het tactisch plan voor rekening neemt.

Een terugblik op zijn eerste jaar in zijn tweede periode als bondscoach – tussen 1994 en 1998 leidde Hiddink Oranje ook.

Herfst 2013

Hiddink werpt zich in de tweede helft van 2013 op als opvolger van Louis van Gaal, die na het WK 2014 afzwaait. Hij vindt bij de KNVB een welwillende directie. Ronald Koeman, ook in beeld als bondscoach, legt het af maar wordt nog wel aangezocht als assistent. Daar past Koeman voor en Danny Blind blijft aan als tweede man. Die wordt meteen ook het bondscoachschap na het EK 2016 in het voortuitzicht gesteld, een hoogst ongebruikelijke constructie. Hij moet de rode draad bewaken.

September 2014

In Bari loopt Hiddink zijn eerste krassen op in een oefenduel. Tegen Italië (2-0 nederlaag) heeft Oranje zichtbaar moeite met de hernieuwde kennismaking met 4-3-3, de onder Louis van Gaal tijdelijk tot secundair gedegradeerde speelwijze. Italië breekt Oranje open door de as en het Nederlands elftal moet al na tien minuten met tien man verder na rood voor Bruno Martins Indi.

In woord neemt Hiddink afstand van de WK-aanpak waarmee met het nodige kunst- en vliegwerk de zwaktes van Oranje gecamoufleerd werden. De tegenstanders in de kwalificatiegroep voor het EK zijn niet van dien aard dat Nederland zich moet verlaten op reactievoetbal, meent hij.

Maar in weerwil van zijn beleden vertrouwen in het traditionele Hollandse systeem – met vier verdedigers dus – keert hij terug naar vijf verdedigers in de eerste EK-kwalificatiewedstrijd tegen Tsjechië. Omdat, zo zei Hiddink, uit de videoanalyse het gevaar van opkomende Tsjechische backs naar voren was gekomen. Met Arjen Robben had hij het, zei hij, overigens wel aangedurfd met een verdediger minder, omdat tenminste één Tsjechische back dan zijn handen vol zou hebben aan de Oranje- vedette. Maar Robben is geblesseerd.

De week vol weifeling vindt zijn weerslag in Oranjes optreden in Praag. Daryl Janmaat kopt in de laatste minuut een ongevaarlijke voorzet terug: 2-1. Hiddink is „des duivels”, want door Janmaats blunder doen de aarzelende openingszetten van Hiddink zich ineens keihard gelden.

Na de wedstrijd laat hij via het Algemeen Dagblad doorschemeren al wel iets te voelen voor een rol op de achtergrond. Later nuanceert hij dat. Hij had slechts zijn bewondering willen uiten voor de wijze waarop Blind en Ruud van Nistelrooy zich manifesteren. Die zouden al zo ver in hun ontwikkeling zijn dat Hiddink Oranje ook nu al aan hen zou toevertrouwen. Later, in een interview bij de NOS afgelopen vrijdag, zal hij zeggen dat hij juist na deze tegenslag „ een stap voorwaarts” deed „om even alles op mijn rug te nemen”.

Niemand valt de bondscoach openlijk af, maar uit de subteksten wordt wel het enorme contrast duidelijk met het regime onder Van Gaal. „Een leuke oom”, zegt Wesley Sneijder na een week onder Hiddinks leiding. Nigel de Jong heeft het over vrijheden die de nieuwe bondscoach toestaat, waar de jonge garde mee om moeten leren gaan. „Veel moeilijker dan dat alles wordt aangereikt door een coach als Van Gaal, bij wie je gewoon moet doen wat hij zegt.”

Oktober

Kazachstan gaat voor de bijl, overigens nadat Oranje weer op achterstand is gekomen. Hiddinks protegé Ibrahim Afellay wordt zelfs man van de wedstrijd, eindelijk een gelukkige greep. Maar vier dagen later, in Reykjavik tegen IJsland, speelt Oranje één van de slechtste wedstrijden uit de moderne interlandgeschiedenis. Arjen Robben komt amper in het spel voor: genoeg om van Oranje een reddeloze ploeg te maken. Directeur betaald voetbal Bert van Oostveen zegt Hiddink de wacht aan door op het vliegveld in IJsland „een scherpe, kritische evaluatie” aan te kondigen.

November

Hiddink wint de interne machtsstrijd en met zijn feilloze gevoel voor pr zet hij Van Oostveen subtiel weg als protocolmanager. Te hulp geschoten door vriend Cruijff („Van Oostveen heeft er de ballen verstand van”). Hiddink kiest de vlucht naar voren door zijn positie afhankelijk te maken van het resultaat in het komende kwalificatieduel met Letland. Op het oog een nietszeggend ultimatum, Letland-thuis tenslotte, en Hiddink zal er later van zeggen dat hij hiermee „in de ironie” van een vraag van een journalist meeging. Niettemin: hij maakt krachten los.

In combinatie met de nederlaag thuis in een oefeninterland tegen Mexico, zijn vierde zeperd in vijf duels, wordt de druk verder opgevoerd, wat voorafgaand aan Letland een vreemdsoortige atmosfeer in de Arena oproept. Aan de hand van Robben voetbalt Oranje zich naar een 6-0 overwinning tegen Letland. Hiddink is weer even terug aan de top van de apenrots. Weer flirt hij met een (zelf verkozen) ontslag, of rol op de achtergrond. Maar hij blijft aan na intern overleg bij de KNVB waar hij, zoals hij naar buiten brengt, de directie verder van de ploeg afhoudt. Van Oostveen laat zich niet meer uit over Oranje en de bondscoach.

Maart 2015

Hiddink heeft, zegt hij in interviews rond de kerst, de groep weer onder controle gekregen. En hij voert in de winter gesprekken met de leiders van het elftal. Daar proeft hij het juiste gevoel, zegt hij. Maar in de eerste test van het nieuwe jaar faalt Oranje opnieuw, tegen Turkije. Dankzij een late gelijkmaker wordt de derde plek in de groep ternauwernood vastgehouden. Die geeft dankzij de uitbreiding van het aantal landen op het EK 2016 naar 24 ook uitzicht op plaatsing.

Voor Nigel de Jong en Afellay is na hun zwakke respectievelijk fletse optreden geen ruimte meer in de basis tijdens het vijf dagen later gespeelde oefenduel met Spanje. Een bij vlagen overtuigend en speels Oranje wint, de eerste overwinning van Hiddink tegen een land van aanzien.

Juni

Hiddink ziet Oranje een 3-1 voorsprong verspelen tegen de VS, in de door zijn eigen ingrepen in de hand gewerkte chaos in de slotfase. Hij krijgt zijn ploeg op scherp in Letland, ondanks het tijdstip van deze interland – ver nadat alle competities zijn afgelopen. Oranje wint met 2-0, invaller Georginio Wijnaldum breekt het duel open. Duidelijk is opnieuw zijn minimale rol in de coaching tijdens het duel. Blind souffleert de spelers, Hiddink laat zich niet zien. Precies zoals hij het heeft gewild.