Hervorming van publieke omroep op de lange baan

Het vandaag gepresenteerde NPO-vijfjarenplan bevat nog weinig van de aangekondigde vernieuwing. De losse omroepen houden toch meer macht.

Van linksboven met de klok mee: Cees Grimbergen in Hollandse Zaken;Eva Jinek in haar talkshow;Wouter Hamel bij de Radio 6 Soul & Jazz Awards 2014; presentatoren vanVandaag de Dag van WNL.
Van linksboven met de klok mee: Cees Grimbergen in Hollandse Zaken;Eva Jinek in haar talkshow;Wouter Hamel bij de Radio 6 Soul & Jazz Awards 2014; presentatoren vanVandaag de Dag van WNL. Foto’s ANP en NPO

De verwachte grote hervorming bij de publieke omroep is op de lange baan geschoven. De losse omroepen houden meer macht en krijgen toch meer ruimte op internet dan eerder de bedoeling was.

Het vijfjarenplan dat de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) vandaag aan staatssecretaris Dekker (Media, VVD) heeft gestuurd, bevat nog weinig van de drieste vernieuwingsideeën die de NPO en Dekker met zijn adviesorgaan, de Raad voor Cultuur, eerder lieten horen. Zo mogen de omroepen alsnog hun eigen televisieprogramma’s tonen op hun eigen websites.

In het zogenoemde Concessiebeleidsplan 2016-2020 moet de NPO, het centrale bestuur in Hilversum dat onder meer de programmering van tv en radio bepaalt, aan het ministerie van OCW laten weten wat zegaan doen. Dat leidt tot nieuwe prestatieafspraken tussen omroep en ministerie.

De NPO wil anticiperen op het ‘nieuwe tv-kijken’: waar, wanneer en op welk apparaat we maar willen. Bijvoorbeeld: het Achtuurjournaal om 21.00 uur, onderweg op de smartphone.

Hoe de publieke omroep zijn kijkers, luisteraars en internetgebruikers dat het best kan bieden, is al jaren onderwerp van debat. De raad van bestuur van de NPO gelooft in een sterke centrale sturing. Zeker in een tijd waarin het kabinet bezuinigt op de omroep en de Ster minder reclame-inkomsten denkt binnen te gaan halen.

In een eerste versie van het vijfjarenplan dat twee maanden geleden uitlekte, trok de NPO veel macht naar zich toe. „We veranderen van een bestuursorganisatie in een mediabedrijf”, zei topman Henk Hagoort naar verluidt vorige week op een personeelsbijeenkomst. Centraal geleid, sterk financieel gedreven om de concurrentie aan te gaan met RTL, SBS, Netflix en YouTube.

Dat stuitte op grote, onoverkomelijke bezwaren van de omroepen. Zij vonden het Concessiebeleidsplan te rigide, te centralistisch. In de vandaag gepresenteerde versie wordt de publieke omroep nu iets meer neergezet als decentrale netwerkorganisatie, volgens de wens van onder meer de VPRO.

Op twee omstreden gebieden heeft de raad van bestuur van de NPO duidelijk water bij de wijn gedaan ten gunste van wat de individuele omroepen willen. Het eerste is: wie heeft de macht in Hilversum? De losse omroepen verweren zich tegen het centraal bestuur. Het tweede: op internet mogen weer duizend bloemen bloeien. Niet langer moet al het bezoek via NPO.nl binnenkomen.

De staatssecretaris wil graag dat de macht in Hilversum meer wordt gecentraliseerd. Dat scheelt geld, vergadertijd, en programmakeuzes die bepaald worden door interne omroeppolitiek. Zo weet de kijker/belastingbetaler dat hij de beste programma’s ziet én zijn geld niet wordt verspild. Maar de omroepen willen hun vrijheid niet kwijt. Ook denken ze dat te veel macht voor het NPO-bestuur – aangesteld door de overheid – leidt tot staats-tv, met te veel overheidsbemoeienis. Omroepwebsite Spreekbuis.nl noemde de raad van bestuur (Hagoort en Shula Rijxman) in april „het tweekoppig monster NPO”. Een omroepdirecteur sprak van een „Noord-Koreaanse benadering” van het bestel.

Dekker liet vandaag weten dat het „goed [is] dat er uiteindelijk een gezamenlijke toekomstvisie ligt”. Hij gaat nu kijken of het plan voldoet aan zijn uitgangspunten om de publieke omroep onderscheidener, creatiever en toekomstbestendiger te maken. Daarbij vraagt hij advies aan de Raad voor Cultuur en het Commissariaat voor de Media.