Akkoord of geen akkoord, Syriza moet sowieso slachtoffers maken

De ideologie van de regerende linkse partij botst keihard op economische realiteit

Demonstranten halen een banner weg met het portret van premier Tsipras van de regerende Syriza-partij, na de bezetting van het ministerie van Financiën.
Demonstranten halen een banner weg met het portret van premier Tsipras van de regerende Syriza-partij, na de bezetting van het ministerie van Financiën. Foto Louisa Gouliamaki / AFP

Zoe Konstantopoulou hanteert haar eigen agenda. Als de politie een straat afzet in verband met een demonstratie komt de jonge parlementsvoorzitter met camera’s in haar kielzog naar buiten om vrije doorgang voor het volk te eisen. Zoe, Grieken kennen haar bij haar voornaam, haalt het nieuws door de politie die het parlement bewaakt te verbieden om nog op het parlementsterrein naar het toilet te gaan. Dat mag alleen als ze hun uniform, insignes en wapens bij de ingang achterlaten.

Nog geen half jaar aan de macht is Syriza voor Grieken een partij met meerdere gezichten geworden. Premier Tsipras is de man die met regeringsleiders de blaren op zijn tong praat, maar pragmatisch is en pijnlijke bezuinigingen accepteert. En vanuit het parlementsgebouw aan het Syntagmaplein (Grondwetplein) opereert de compromisloze Zoe Konstantopoulou intussen als het zuivere geweten van de partij en hoeder van de democratie.

Waarheidscommissie

Donderdag, niet toevallig tegelijk met de cruciale Eurogroepvergadering over Griekenland, presenteert zij de voorlopige conclusies van de Waarheidscommissie waarvan zij voorzitter is. Die hield hoorzittingen over de ontwikkeling van de staatsschuld. De staatsschuld is ongeveer net zo hoog (312 miljard euro) als aan het begin van de crisis, terwijl de economie met een kwart is gekrompen. In de commissie zitten tegenstanders van de internationale kredieten en bezuinigingspolitiek. De conclusies staan vooraf vrijwel vast. Konstantopoulou spreekt geregeld van de schuld als „onrechtmatig” of „illegaal”. En daarom als iets wat niet terugbetaald hoeft te worden.

Met haar kritiek en uitgesproken meningen maakt de jurist en mensenrechtenactivist Konstantopoulou het de leiding van Syriza moeilijk. Door haar frequente mediaoptredens wordt binnen de partij gevreesd dat ze zich opmaakt om een afsplitsing van Syriza te leiden. Plan A van de partijleiding en het onderhandelingsteam van Syriza is nog altijd een akkoord met de eurozone en het IMF, zeggen insiders van de partij. Ze schrikken terug voor de verantwoordelijkheid van plan B, een bankroet en de mogelijke gevolgen.

Catastrofaal akkoord

Maar als er al een akkoord komt, staat Tsipras voor de grote opgave dat aan de eigen partij te verkopen. De weerstand is groot. Aan partijdemocratie wordt binnen Syriza grote waarde gehecht. Daarbij beschouwt een deel van het kader van Syriza compromissen sluiten als inleveren op principes en daardoor als negatief.

„Binnen de partij zijn de verhoudingen niet zo catastrofaal als media graag denken. Zolang we niet instemmen met een recessie-akkoord, zal de meerderheid van Syriza er niet tegen stemmen. Bij ‘slecht, maar niet catastrofaal’ verliezen we misschien een aantal mensen, maar valt de partij niet uit elkaar,” voorspelt Yiorgos Tsipras, neef van de premier en secretaris-generaal voor economische relaties op het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Wat is een catastrofaal akkoord? „Dan is er dus geen akkoord.”

Om het erdoor te krijgen, moet een compromis iets substantieels bevatten waarmee we bewijzen dat deze regering anders is dan voorgangers, waarschuwen partijbestuurders.

Het Griekse onderhandelingsteam zette dit weekend opnieuw in op afschrijving van een groot deel van de staatsschuld en gokt daarbij dat steun van het IMF de doorslag geeft. ‘Rode lijnen’ zijn verhoging van de btw op basisbehoeften en verlaging van de pensioenen.

Onverenigbaar

Een groot deel van het partijkader worstelt met het verenigen van overtuigingen met de harde realiteit. Regeren is een steile leercurve, erkent Andreas Karitzis, lid van het centrale comité en het wetenschappelijk bureau van Syriza en een goede vriend van de premier. „We hadden de collectieve illusie dat we alleen de verkiezingen hoefden te winnen om de regels te veranderen. En dat dan zou worden gerespecteerd”, peinst hij in een sober kantoor op het partijbureau in Athene. „We vermoedden het al, maar nu weten we het zeker: democratie en de neo-liberale spelregels zijn onverenigbaar.”

De bestuurders zien nu van dichtbij hoe grote investeringsgroepen te werk gaan. Pas in het allerlaatste stadium komt de wetgever er nog aan te pas. „Daar kunnen we van leren. We moeten ons anders organiseren”, aldus Karitzis.

Slachtoffers maken

Het centraal comité van Syriza bestaat uit bevlogen marxisten, socialisten, groenen en troskisten. Theoretici die zelden in aanraking zijn geweest met het bedrijfsleven. Mede daardoor weet de partij weinig concrete alternatieven te presenteren. Dat frustreert de onderhandelingen, die op het technische niveau vrijwel stil liggen. Minister van Financiën Yanis Varoufakis roept vandaag opnieuw de Duitse bondskanselier Merkel op om mee te praten en voor een doorbraak te zorgen.

Binnen Syriza overheerst het gevoel met de rug tegen de muur te staan. Een keuze tussen slachtoffers maken om de begroting kloppend te krijgen. Of slachtoffers maken door voor vrijheid en democratie te vechten en mogelijk de verantwoordelijkheid te moeten dragen voor uittreding uit de euro, zegt Karitzis. Voor beide voelt de partij zich niet klaar.