Nieuwe ronde, nieuwe Bush

Zijn leven lang al gaat Jeb Bush, de jongere broer van George W., gebukt onder de hoge verwachtingen van zijn familie. Ja, hij wil Amerika’s volgende president zijn. Maar vanaf maandag gaat het erom: kan hij ook president wórden?

Foto Brian Snyder /Reuters

Jeb Bush had zijn reis naar Europa deze week zorgvuldig voorbereid. In Berlijn wilde hij overkomen als toekomstig wereldleider, met een vlammende anti-Poetin-speech. Hij zocht de allure van Barack Obama’s reis in de zomer van 2008, toen hij als presidentskandidaat tienduizenden toesprak in Berlijn.

De Amerikaanse tv-kijker heeft er alleen niets van gemerkt. Ander Bush-nieuws drong voor. De aanstaande presidentskandidaat is ontevreden over zijn campagneteam, en heeft een nieuwe, „agressieve” campagneleider benoemd. Zo concurreerde Jeb Bush zichzelf weg van prime time. „Jeb wil heel graag president zijn”, zegt politicoloog Matthew Corrigan van de University of North Florida. Sinds Bush in 1999 gouverneur in Florida werd volgt Corrigan hem. „Maar president wórden, dat is iets anders. Dat ligt hem niet.”

I Opvoeding

Als John Ellis ‘Jeb’ Bush (62) zich maandag in Miami kandidaat stelt voor de presidentsverkiezingen van 2016, is hij meteen een favoriet voor de Republikeinse nominatie. Zijn achternaam is beladen, maar bekend. Hij heeft in Florida bestuurlijke ervaring opgedaan. De organisatie Right to Rise, die voor hem campagne voert, heeft al bijna honderd miljoen dollar opgehaald. Meer dan welke Republikein ook.

Bovendien: Jeb Bush heeft een politieke opvoeding die hem een voorsprong op de vele andere Republikeinse kandidaten moet geven. Opa Prescott was senator, vader George president, broer George W. ook. Jeb voerde voor zichzelf en zijn familie zes campagnes. Het lijstje met bondgenoten en geldschieters dat moeder Barbara in een laatje met recepten bewaarde, schreef de website Politico, is nu voor Jeb.

Maar Bush is ook een introverte, schuchtere man, die al zijn hele leven gebukt gaat onder hoge verwachtingen. Hij is een slechte spreker die zich op het podium het liefst door een bevriende journalist laat interviewen. Hij leest liever dan met mensen te praten. Hij zag de film Forrest Gump drie keer, en moest telkens huilen.

President Jeb Bush – zijn omgeving rekent er al sinds zijn jeugd op. Toen zijn broer tussen 2001 en 2009 diende als 43ste president, noemden vrienden Jeb simpelweg 44. ‘Jebby’ was de oogappel van vader George. Broer George W. was impulsief, rebels. Jeb was intelligent, sportief, sloeg een klas over. En hij had een winnaarsmentaliteit, zegt zijn beste vriend, David Bates. Bush, 1,93 meter lang, bereikte met serve-volleyspel het tennisteam van de universiteit. „Dat was een ploeg in de nationale top 20.”

David Bates, advocaat uit San Antonio, kent Bush sinds ze negen jaar oud waren. Ze waren op de tennisbaan dubbelpartners, en roommates op de universiteit in Austin. Bates ging voor Bush’ vader werken toen die vicepresident werd. Hij noemt de familie „warm en hecht”, maar zegt ook: „De kinderen moesten aan hoge verwachtingen voldoen.”

Toen Jeb naar een privéschool in Massachusetts werd gestuurd, brak hij los. Hij haalde lage cijfers, rookte marihuana en ging reizen. In Mexico ontmoette hij Columba. Ze trouwden toen hij 21 was. Hij leerde Spaans. Daarna ging hij werken voor de Texas Commerce Bank, geleid door Bush sr.’s vriend James Baker.

In 1980 voerde Jeb met David Bates campagne voor zijn vader. Hij deed vooral Spaanstalige gebieden zoals Florida. Bates: „Hij leerde in die maanden het handwerk.” Vond hij het leuk? Bates, aarzelend: „Hij merkte dat hij het kon.”

II Aanloop

Jeb vestigde zich als zakenman in Miami. De Miami Herald noteerde in 1985 hoe verlegen hij was. „Jeb Bush is volledig voorspelbaar, vooral als hij spreekt.”

George Bush bleef in Jeb het grootste politieke talent van de familie zien. In 1994 voerden beide broers campagne om gouverneur te worden: George in Texas, Jeb in Florida. George won, Jeb verloor. Vader George, die veel in Florida had geholpen en nauwelijks in Texas, was ontroostbaar. George W. zei tegen zijn vader: „Waarom dat gesomber over Jeb? Waarom ben je niet blij voor mij?”

Vier jaar later werd Jeb Bush alsnog gouverneur. Zijn campagne leek op die van nu, zegt politicoloog Matthew Corrigan. Bush benadrukte zijn contacten in de latino-gemeenschap en noemde zich ‘compassionate conservative’ net als George W.

Maar, zegt Corrigan, „Jeb is ideologischer dan zijn broer. Hij zat in het bestuur van The Heritage Foundation, een denktank die pleit voor lage belastingen en een kleine overheid. Die ideeën bracht hij in Florida in de praktijk.”

In zijn acht jaar als gouverneur van Florida veranderde Jeb Bush de swing state. Hij voerde een van de ruimste vuurwapenwetten van het land in, de Stand Your Ground Law. Volgens die wet mogen burgers iemand doodschieten als ze vermoeden dat hun leven bedreigd wordt. Op grond van deze wet werd de bewaker George Zimmerman vrijgesproken nadat hij in 2012 de ongewapende tiener Trayvon Martin had doodgeschoten. Bush kreeg een ‘A+’ van de wapenlobby NRA, de hoogste beoordeling.

Bush raakte als zakenman geïnteresseerd in de privatisering van het onderwijs. In 1996, toen hij in vastgoed handelde, richtte hij de eerste publiek-private school van Florida op, in een arme wijk in Miami. Als gouverneur stimuleerde hij de oprichting van deze scholen. Ze worden deels met publiek geld betaald, maar niet door de Onderwijsinspectie bezocht. En leraren mogen niet bij de vakbond.

Op dit moment gaan circa 300.000 kinderen in Florida naar een McCharter, zoals de scholen genoemd worden. Matthew Corrigan: „De buurtschool is aan het verdwijnen, vooral in de grote steden. Jeb Bush, die heilig in marktwerking gelooft, ziet dit als zijn grootste prestatie.” Liberty City School, die Bush zelf had opgericht, sloot in 2008, wegens slechte resultaten.

III Stormram

Florida, zegt Matthew Corrigan, is een verdeelde staat. Er wonen blanke conservatieven, migranten die alleen Spaans spreken, joodse gepensioneerden, studenten. „Iedere gouverneur gedroeg zich behoedzaam. Jeb ging als een stormram tekeer.”

Het gekke is alleen, zegt Corrigan: vraag een Republikein Jeb Bush te karakteriseren, en je hoort ‘gematigd’, ‘RINO’ (Republican In Name Only), of twijfelaar. „Zijn verlegen aard zegt niets over zijn ideeën. Jeb heeft een conservatieve agenda, en weet hoe hij die moet bereiken.”

Op een middag in februari loopt Jeb Bush het podium op van een Conservative Political Action Conference (CPAC) in National Harbor. Daar laten alle Republikeinse kandidaten voor 2016 zich keuren door de Tea Party, de conservatieve partijvleugel. Belangrijke geldschieters als de broers-Koch kijken mee. Bush wordt uitgejouwd, tientallen lopen weg. In een gesprek met Fox News-presentator Sean Hannity wijkt Bush af van andere Republikeinse kandidaten: hij is voor hervorming van het immigratiestelsel, omdat negen miljoen illegalen volgens hem nooit de grens overgezet zullen worden. En hij is voor landelijke leerstandaarden, die veel Republikeinen als bemoeienis van de federale overheid zien. Bush stottert, maar wijkt niet. „Conservatieven zijn jarenlang overal tegen geweest”, zegt hij. „Het wordt tijd dat we weer eens ergens vóór zijn.”

Bush voert nóg een gevecht dat hij niet kan winnen. Hij probeert de rol van zijn familie te bagatelliseren. „Het gaat niet om het verleden, over mijn vader of broer. Het gaat om mijn plannen voor de toekomst van dit land.”

Bush heeft geen antwoord op de vraag wat hij van de oorlog en van de beslissing van zijn broer vindt. Aanvankelijk zegt hij dat hij hetzelfde zou hebben gedaan, daarna dat hij de vraag verkeerd had begrepen. Enkele interviews later zegt hij dat hij, „met de kennis van nu”, niet aan de oorlog was begonnen.

Diep in zijn hart, zegt zijn vriend David Bates, houdt Jeb Bush van de luwte. „Hij communiceert het liefst per e-mail met de buitenwereld. Zondag is zijn familiedag, die dag is heilig voor hem.

Bates heeft, „ik geef het maar toe”, gemengde gevoelens over de ambities van zijn vriend. „Ik gun het hem, maar een campagne is een slagveld. Als ik naar zijn karakter kijk, kan ik alleen maar hopen dat hij het redt. Je moet niet bangig zijn.”