Hoogleraar VUmc hield belangen stil bij kankeronderzoek

Het VUmc-logo
Het VUmc-logo Foto ANP / Lex van Lieshout

Een hoogleraar van het VU medisch centrum die de drijvende kracht is achter het nieuwe bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker, heeft zakelijke belangen bij dat onderzoek verzwegen. Dat blijkt uit bevindingen van NRC.

Update 14.25: reactie Schippers

Minister Schippers wil zo snel mogelijk een onderzoek van de Gezondheidsraad naar mogelijke belangenverstrengeling bij het nieuwe bevolkingsonderzoek naar baarmoederkanker. Tegen de NOS heeft ze in een reactie op de berichtgeving gezegd “alle relevante feiten in deze zaak boven water” te willen hebben. Ook zegt een woordvoerder dat de minister de Tweede Kamer zo snel mogelijk informeren.

Het betreft klinisch patholoog Chris Meijer, sinds 2010 emeritus hoogleraar van VUmc en daar nog altijd in dienst. In een reactie stelt het ziekenhuis dat de patholoog zijn belangen had moeten melden. Het ziekenhuis doet nu onderzoek. Het is onduidelijk wat een en ander betekent voor het bevolkingsonderzoek.

Ombudsman ingeschakeld

Ook in zijn wetenschappelijke publicaties meldde Meijer niet al zijn belangen. VUmc heeft daarom zijn ombudsman wetenschappelijke integriteit gevraagd de publicaties van de patholoog hierop nader te onderzoeken. Emeritus hoogleraar Medisch-wetenschappelijke verslaglegging John Overbeke die de bevindingen van deze krant inzag, spreekt van “wetenschappelijk wangedrag”.

Het nieuwe bevolkingsonderzoek is gebaseerd op een advies van de Gezondheidsraad in 2011. Dat leunt sterk op wetenschappelijk werk van Meijer, die ook adviseur was van de raad. Ook hier meldde hij zakelijke belangen niet. Voorzitter Pim van Gool noemt die handelswijze “absoluut onjuist”:

“Het is op geen enkele manier in overeenstemming met onze regels.”

Afbeelding website VUmc

Chris Meijer. Afbeelding website VUmc

Testen op baarmoederhalskanker

Vanaf april 2016 wordt getest of vrouwen het virus bij zich dragen dat baarmoederhalskanker veroorzaakt. Nu wordt er alleen nog gescreend op afwijkende cellen. Ook eventuele vervolgonderzoeken veranderen. Bovendien kunnen vrouwen die liever niet voor een uitstrijkje naar de dokter gaan, straks zelf materiaal afnemen en dat opsturen voor onderzoek.

De hoogleraar bezat jarenlang aandelen in het bedrijf Delphi Bioscience dat een product voor deze zelfafname maakte. Hij stemde en stuurde mee en promootte de spuit op congressen, blijkt uit documenten. Dit belang verzweeg hij voor de Gezondheidsraad, VUmc, in studies met het product in toonaangevende medische tijdschriften, en in gesprekken met toenmalig minister van Volksgezondheid Ab Klink (CDA) over dit onderwerp.

Delphi huurde al in 2008 Haagse lobbyisten in om het traditionele uitstrijkje te laten vervangen door hun eigen product. De lobbyisten noemden in interne documenten het huidige “goed aangeschreven” bevolkingsonderzoek een “bedreiging” voor de eigen commerciële plannen.

Nog meer belangen

Ook is Meijer mede-eigenaar van biotechbedrijf Diassay dat een van de twee virustests maakt die de raad in zijn advies naar voren bracht. De andere eigenaar van het bedrijf is een moleculair bioloog die ook adviseur was van de raadscommissie. Hij meldde dit belang eveneens niet.

In een reactie zegt Meijer: “Ik beschouwde Delphi als een belegging.” Diassay ziet hij als “een privézaak”. Ook zegt hij:

“Ik denk dat ik de discussie over wetenschappelijke integriteit die opkomt wel aankan.”

Wetenschappers moeten transparant zijn over hun belangen. Dit geldt zeker voor artsen, zegt Jan Sixma, oud-voorzitter van de Gezondheidsraad.

“Hoe weten patiënten anders of ze de beste, of de meest lucratieve behandeling krijgen? Medisch hoogleraren kunnen een bedrijf hebben, maar dat vereist volledige transparantie.”

Reageren? Mail naar onderzoek@nrc.nl

    • Hugo Logtenberg en Esther Rosenberg