Een vrouw die eens geen zin heeft is niet ziek hoor

In Amerika komt de ‘lustpil’ voor vrouwen in zicht. Deze pil, flibanserin, stuurt vrouwen terug naar de tijd waarin seks een huwelijkse plicht was, betogen Ellen Laan en Rik van Lunsen.

Illustratie Tom Wientjes, vrij naar Robert Indiana

Op ons spreekuur krijgen we regelmatig heteroseksuele stellen die al overal en nergens zijn geweest omdat zij ‘geen zin’ in seks heeft. Vaak vraagt een van hen op een gegeven moment of we geen pil hebben om haar te ‘repareren’, zodat zij weer vanzelf ‘zin’ krijgt. Je kunt denken dat een oplossing nabij is nu een commissie de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) heeft geadviseerd flibanserin op de markt toe te laten. Het middel dat volgens de fabrikant seksueel verlangen bij vrouwen zou kunnen opwekken.

Dat zou goed nieuws zijn, als ‘zin’ inderdaad uit het brein komt, zoals de fabrikant Sprout het voorstelt. Flibanserin verlaagt de hoeveelheid serotonine in het brein en verhoogt dopamine en noradrenaline. De disbalans tussen remmende en stimulerende factoren wordt zo hersteld, waardoor vrouwen weer ‘normaal’ zin zouden krijgen. Flibanserin wordt wel de ‘roze viagra’ genoemd, maar heeft niets met viagra van doen. Flibanserin werkt op het brein en moet dagelijks worden ingenomen, viagra niet. Van viagra (en vergelijkbare pillen) krijg je bovendien niet vanzelf een erectie, het helpt de erectie alleen een handje door de bloedtoevoer naar de penis te versterken. Maar hoewel viagra de bloedtoevoer stimuleert, en flibanserin het brein beïnvloedt, kleeft aan beide hetzelfde misverstand: dat opwinding en ‘zin’ vanzelf, zonder seksuele prikkel, opgewekt kunnen worden. Daarover straks meer.

Eerst twee andere redenen om bezorgd te zijn over flibanserin.

Om te beginnen is het effect klein terwijl de kans op bijwerkingen groot is. Een arts die deelnam aan de hoorzitting van de FDA kwalificeerde flibanserin als „een middelmatig afrodisiacum met beangstigende bijwerkingen”. Slechts 10 procent van de vrouwen merkte een ‘gering’ effect. (Ter vergelijking: bij mannen die viagra gebruiken treedt bij 75 procent een ‘matig’ effect op) Vrouwen die dagelijks flibanserin slikten hadden weliswaar iets vaker bevredigende seks, maar ze kregen niet ‘meer zin’, en het placebo-effect was groot: ook 30 procent van de vrouwen die een neppil gebruikte rapporteerde iets vaker bevredigende seks.

Een middel dat elke dag ingenomen moet worden, moet absoluut veilig zijn. Minstens 20 procent van de vrouwen in de studie had echter last van bijwerkingen zoals bloeddrukdaling, duizeligheid, flauwvallen, slaperigheid en misselijkheid. Zo’n 30 procent van alle vrouwen die de pil testten, stopte voortijdig. Bijwerkingen zijn ernstiger bij vrouwen die de anticonceptiepil gebruiken en bij alcoholgebruik.

De adviescommissie, waarvan zelfs alle voorstanders ‘ernstige bedenkingen’ hebben bij de veiligheid, stelt daarom uitgebreide veiligheidsmaatregelen voor. Maar hoe realistisch zijn restricties zoals beperking van het gebruik tot alleen Amerika, een alcoholverbod voor gebruikers, of het advies om flibanserin niet in combinatie met de pil te gebruiken, als je weet dat elk geneesmiddel binnen de kortste keren in de hele wereld, zonder tussenkomst van een arts, via internet te krijgen is?

Onze tweede zorg betreft de bedenkelijke wetenschappelijke basis en de pseudofeministische retoriek die ervoor hebben gezorgd dat het middel, na twee keer afgekeurd te zijn, nu toch kan rekenen op de steun van een aarzelende adviescommissie. Ondanks beweringen van de fabrikant kan op geen enkele manier worden vastgesteld wat een ‘gezonde’ balans tussen remmende en stimulerende stoffen in het brein is. Het argument dat deze pil vrouwen weer ‘normale’ zin in seks teruggeeft, suggereert dat er zoiets bestaat als ‘normale zin’ van een constant niveau. En dat die bepaald zou worden door biologische factoren. Maar het werkt anders: vrouwen (en mannen) krijgen zin in seks doordat iets hen seksueel prikkelt: pas als je verwacht dat daar leuke seks uit kan volgen, krijg je ook zin in seks. Waarom zou ‘zin’ voor vrouwen anders werken dan voor mannen? Het enige waarin mannen en vrouwen verschillen is de mate waarin ze plezier beleven en klaarkomen bij seks waarbij geslachtsgemeenschap het begin, midden en eind vormt. Penetratie zonder clitorale stimulatie is voor vrouwen nu eenmaal niet zo opwindend, dus waarom zou je daar nou zin in hebben, met of zonder lustpil?

Het lijkt erop dat de commissie door de knieën is gegaan onder druk van een lobby van vrouwelijke artsen (betaald door de fabrikant), congresleden en vrouwenorganisaties, die de FDA van seksisme beschuldigden. Met als argument: er zijn 26 pillen (eigenlijk alleen viagra- en testosteronachtigen) voor mannen en vrouwen hebben dus ook recht op een pil.

Ons belangrijkste bezwaar is dat de manier waarop flibanserin wordt gepusht, seks reduceert tot zoiets als spijsvertering. Alsof seksuele opwinding zomaar vanzelf komt en dus ook zomaar door een pil kan worden opgewekt. Het ontkent de vele betekenissen die seks kan hebben: een plezierige hobby, een uiting van liefde, een expressie van individualiteit of kwetsbaarheid. Mannen en vrouwen worden door de flibanserinlobby gepresenteerd als wezens van verschillende planeten die in de slaapkamer vooral elkaars tegenpolen zijn. Vrouwen die geen zin hebben in de eenzijdige seks die hen opgedrongen wordt, worden door die lobby gepresenteerd als patiënten met een ziekte. Wij zijn absoluut niet tegen pillen die bijdragen aan het verhogen van seksueel plezier voor vrouwen, maar seksuele emancipatie is niet gebaat bij een pil die vrouwen reduceert tot wezens met een seksueel mankement.

Wat wel helpt is dat vrouwen leren om het seksuele plezier van hun partner niet belangrijker te vinden dan hun eigen genot. Deze pil voert vrouwen terug naar de tijd waarin seks een huwelijkse plicht was. In Amerika zijn de geluiden van ‘male chauvinist pigs’ al niet van de lucht: vrouwen die geen zin moeten maar een sekspil slikken. Doen ze dat niet, tsja, dan heeft hij toch het recht om vreemd te gaan?

Onze hoop is nu gericht op een FDA die zich goed laat informeren, inziet hoe armzalig de argumenten van de voorstemmers zijn, en die niet zwicht voor een bedrijf dat uit winstbejag op smakeloze wijze de feministische kaart speelt.