Binnen deze FNV hebben zzp’ers niets te zoeken

FNV Zelfstandigen moet zich niet langer als weeskind laten behandelen. De bond kan beter vertrekken uit de FNV, stelt Bas Linders.

Zzp’ers zijn zelfbewuste mensen die kiezen voor een zelfstandig bestaan – met de daarbij horende risico’s. Ze werken vooral in de wereld buiten de cao: in topsectoren als water, hightech en life sciences, en in de creatieve – en ICT-industrie. De vakbeweging is hier goeddeels ontzichtbaar.

De arbeidsmarkt in deze sectoren heeft weinig op met de traditionele werkgever-werknemer relatie. Ze draait om zelfstandigheid, vakmanschap en flexibiliteit. Dat vraagt om eigentijdse belangenbehartiging die zich richt op de goede combinatie van flexibiliteit en zekerheid. Want toenemende flexibilisering biedt niet alleen kansen, maar kan ook leiden tot armoede (‘werkende armen’) en schijnzelfstandigheid.

De hervorming van de arbeidsmarkt behelst meer dan ‘meer maatwerk’ en ‘flexibiliteit’ in de cao’s. Ze moet ook gaan over de vraag hoe anderen, die niet hebben gekozen voor het traditionele werknemerschap, kunnen worden gesteund. Dat betekent hervormingen van de sociale zekerheid, het pensioenstelsel en de financiële sector, want die zijn nu nog geheel gericht op het hebben van een vaste baan.

De afspraken die dringend moeten worden gemaakt, overstijgen de desbetreffende beroepssector. De belangen van een ondernemer worden immers bepaald door het feit dat hij ondernemer is – niet door het vak dat hij uitoefent. Maar de spraakmakende onderdelen van de FNV zijn juist gericht op een beroepsgroep en de daarbij horende cao.

Ter illustratie: de leden van FNV Zelfstandigen voeren ruim 1600 verschillende beroepen uit. Het zelfstandig ondernemerschap is hun gezamenlijke kenmerk. Hun ‘belangenbehartigingsagenda’ moet dan ook daarop gericht zijn.

De agenda van FNV Zelfstandigen wijkt af van die van de andere bonden binnen de vakorganisatie. Het gaat dan bijvoorbeeld om het ontbreken van een plek in de huidige sociaal-economische ordening en van een eenduidige definitie voor zelfstandigen in de huidige wet- en regelgeving. Om concurrentie op arbeidsvoorwaarden, toegang tot scholing en de fiscale en juridische positie van zelfstandige professionals. Om opdrachtgevers die het arbeids- en sociale zekerheidsrecht omzeilen. Het is dan ook een vergissing om te denken dat de belangen van zelfstandige ondernemers het best zijn gediend door hen onder de werking van een cao te brengen en te bedienen met een dienstenpakket dat is toegesneden op werknemers.

De FNV is onvoldoende op deze ontwikkeling ingesprongen. Ze heeft geen einde weten te maken aan de versplintering die de organisaties van zelfstandigen kenmerkt, heeft geen organisatie weten in te richten die slagvaardig optreedt en haar plek opeist in het sociaal-economisch overleg.

Een netwerkorganisatie van en voor zelfstandige professionals smeedt juist voortdurend gelegenheidscoalities met andere organisaties van werkenden, met kennisinstituten, universiteiten en maatschappelijke initiatieven en maakt gebruik van sociale netwerken. Zo’n organisatie is flexibel van omvang, werkt op basis van projecten en wordt ook door jongeren herkend als positief en energiek.

Zo’n organisatie is in staat om de verbinding met alle werkenden tot stand te brengen.