Big yogi’s

Waar staat dat yoga alleen voor dunne mensen is? Bij fat yogalessen zoeken dikke mensen de balans. „Het is vrij duidelijk dat ik mezelf niet kan dubbelvouwen.”

Foto David Yeo

In een ruimte op vierhoog, vlak bij Rotterdam CS, liggen drie pronte lijven plat op de grond. De schemering valt in, gedempte stadsgeluiden versterken de stilte. We zijn bij Big Yoga, een wekelijks lesuur voor dikke mensen van yogaschool Villa Yoga. Docent Lenne Stins spreekt de ‘big yogi’s’ liefdevol toe. „Hoe lig je op de grond. Wat zijn de raakvlakken. Zijn ze groot of klein. Dun of breed. Observeer het zonder dat je er iets aan verandert.”

Nergens staat geschreven dat yoga bedoeld is voor dunne, lenige mensen. Maar op afbeeldingen op internet en in yogaglossy’s zie je alleen maar dunne, lenige mensen. Ook in de meeste yogaklasjes zijn die in de meerderheid. Dat is eigenlijk vreemd, er zijn genoeg mensen met grotere maten. In 2014 had volgens het CBS 44 procent van de Nederlanders overgewicht, van wie 12 procent ernstig. Er is ook niets wat dikke mensen van yoga zou hoeven weerhouden. Een van de belangrijkste beginselen is dat je de oefeningen altijd doet op je eigen niveau.

Toch blijkt lichaamsomvang een obstakel te zijn. In de eerste plaats letterlijk, zegt Stins: „Die buik zit in de weg. Billen zijn te groot. Bij dames de voorgevel. Bij de knieën is vaak de huid erg opgespannen. Te lang op de knieën zitten kan blessures geven, de huid kan gaan scheuren.”

Daarnaast speelt er zoiets mee als sociale acceptatie. Mensen met overgewicht dragen hun issues goed zichtbaar mee op hun kont, schreef de Britse schrijfster, feministe en ervaringsdeskundige Deborah Coughlin afgelopen herfst in The Guardian (Fat Girls Do Yoga Too). Ze hebben een niet uitgesproken stigma van ‘idioten zonder wilskracht’. De dikke mens is volledig onzichtbaar in alle beelden van sport, fitheid en gezondheid. Wat heeft hij dan te zoeken in een yogales?

„Mensen generen zich”, zegt Dievertje Brouer van Niraja Hatha Yoga in Soest, yogadocent met overgewicht. Ze krijgen veel oefeningen alleen zwoegend of niet voor elkaar, terwijl medecursisten er geen moeite mee lijken te hebben. „Bijvoorbeeld ‘de staande tang’, waarbij je met je neus naar je knieën beweegt en met je handen je enkels pakt. Als je overgewicht hebt, ben je er al als je met je handen bij je bovenbenen bent.”

In Amerika is fat yoga al behoorlijk ingeburgerd, bleek onlangs uit een artikel in de The New York Times. Meestal onder vriendelijke namen als MegaYoga, Curvy Yoga of Buddha Body Yoga. Het uitgangspunt – je dikke lijf is goed zoals het is – past bij een manier van denken die sociologe Abigail Saguy beschrijft in haar boek What’s wrong with fat: zwaarlijvigheid is niet een gezondheidsprobleem, maar een gegeven, een neutraal punt van verschil tussen mensen. Als dat niet strookt met de sfeer in de gemiddelde yogaklas, dan beginnen gelijkgevormden van een zekere body mass index gewoon hun eigen yogaklas. Fat yoga als teken van emancipatie.

Kussentje

Voor de les zitten de big yogi’s in Rotterdam gemoedelijk kletsend aan de thee. Maria Bolman (34), een stevige laborant met weelderig zwart haar, had voor ze zelf met yoga begon niet het idee dat het iets voor haar was. „Op posters of foto’s van yoga zie je altijd slanke mensen, in houdingen die makkelijk lijken maar het niet zijn. Of het is power yoga, waarbij het helemáál gaat om sterk en fit zijn.” Via een vriendin kwam ze bij Villa Yoga terecht. „Ze zei: het is gezellig daar, niet zo perfect.” Omdat ze in de gewone les, waar ze zich verder prima thuisvoelde, moeite had met sommige houdingen, switchte ze naar Big Yoga. „Hier leer je de houdingen net iets anders met hetzelfde effect. Soms met een kussentje, waardoor het net iets makkelijker wordt.”

David Voogd (36) is een jaar geleden door Maria „meegesleurd” naar Big Yoga, vertelt hij. Hij verloor zijn baan in een bouwmarkt, wat veel stress veroorzaakte. „Alles kraakte, bij het minste of geringste brak het zweet me uit.” Yoga hielp, merkte hij, meer dan de sportschool. „Je beweegt hier zonder dat je je lichaam helemaal over de grens van het mogelijke jaagt. Ik werd lichamelijk een stuk rustiger, minder stijf van de stress.” Voogd maakt zelf geen probleem van zijn vrij kolossale omvang. „Als je jezelf goed voelt, maakt het volgens mij niet zoveel uit.” Hij vertelt mensen gewoon dat hij op Big Yoga zit en hoeft dat verder niet uit te leggen. „Het is vrij duidelijk dat ik niet op mijn hoofd kan staan of mezelf kan dubbel vouwen.” Naar een reguliere yogaschool zou hij niet zo snel gaan, maar niet uit schaamte. „Ik denk dat het problemen zou geven bij bepaalde houdingen. En de begeleiding die je hier hebt, krijg je dan niet.”

De les is in een rechthoekig zaaltje met veel ramen. In de vensterbanken liggen kussentjes en opgerolde kleedjes. „We beginnen met de omgekeerde houding”, zegt docent Lenne Stins, een robuuste vrouw met donkerblonde dreadlocks, die voor een maagbandoperatie zelf ook heel dik is geweest. David Voogd brengt zijn voeten omhoog tegen de muur en legt twee kussens onder zich. Dan maakt hij zijn voeten los van de muur en strekt zijn benen recht omhoog.

Later doen ze ‘de tang’, met zijn tweeën. Ze zitten met de voetzolen tegen elkaar op een kleedje, de knieën rechtop, pakken elkaars polsen en trekken daaraan. „Benen zo dicht mogelijk bij je lichaam”, zegt Stins. „Als je buik in de weg zit knieën wat uit elkaar, dan kun je hem tussen je benen leggen. Normaal rek je met deze oefening je hamstrings, in deze variant je ruggengraat”, legt ze uit. Die zakt vaak in elkaar door het zware gewicht.” De ‘omgekeerde houding’ is goed voor „het laten rusten van je benen, wat weer goed is tegen spataderen”.

Afvallen is nadrukkelijk niet het doel van de les. Wat wel? „Bewustwording”, zegt Stins. „Van je hele lijf. Toen ik dik was, vond ik mijn hoofd leuk en mijn decolleté, de rest zag ik niet. Door yoga ging ik bijvoorbeeld mijn teennagels lakken.” Bij yoga gaat het erom hoe je je lichaam zelf ervaart, zegt ze. „Als je dik bent loopt iedereen zich altijd met je te bemoeien. Als je niet eet is het: zo, aan de lijn? Als je wel eet: zo, je neemt het ervan! Yoga leert je af te gaan op je eigen gevoel, en daaraan toe te geven. Als je zin hebt om drie weken chocola te eten, dan doe je dat. Dan is die behoefte daarna ook weg. Je kunt het wel gaan onderdrukken, maar alles wat je onderdrukt komt als een boemerang weer terug.”

Ze vindt het jammer dat niet veel meer dikke mensen aan yoga doen, maar ook wel verklaarbaar. „Het is lastig die groep te bereiken. Je kunt niet op straat flyers uitdelen aan mensen met overgewicht: Kijk, dit is iets voor jou. Je kunt mensen beledigen.”

Anders dan in Amerika is deze yogavorm in Nederland nog niet op veel plekken te vinden. Dievertje Brouer gaf vorig jaar in Soest een speciale zomercursus waar „redelijk wat” dikke mensen op afkwamen. Maar toen ze de cursus opnam in het reguliere lesaanbod bleven de meesten weg. In Amsterdam heeft Christina Oud van Bodysattva Yogareizen – niet echt dik, maar weleens bij yoga uit een broek gescheurd – nog nooit van fat yoga gehoord. Ze ziet er ook weinig in. „Er zijn voldoende aanpassingen op de oefeningen als iemand zijn been niet kan pakken omdat zijn buik in de weg zit of omdat hij stijf is. Het is vooral de leraar of yogaschool waar je aansluiting bij moet vinden. Ik vind dat iedereen gewoon elke yogastijl moet kunnen beoefenen die hij wil.”

    • Joke Mat