Zhou krijgt milde straf: levenslang

In China is voormalig veiligheidschef Zhou Yongkang veroordeeld in een geheim proces. Staatsmedia zwijgen.

In een onverwacht, geheim proces is voormalig Politburo-lid Zhou Yongkang (72), jarenlang hoofd van het reusachtige Chinese staatsveiligheidsapparaat, veroordeeld tot levenslang, een voor Chinese begrippen relatief mild vonnis. Op alle hem ten laste gelegde vergrijpen – steekpenningen aannemen, macht misbruiken, staatsgeheimen lekken – staat immers de doodstraf.

Zhou, tussen 2006 en 2012 een van de negen machtigste mannen van China, is volgens de Chinese commentator Zhang Lifan ontsnapt aan het vuurpeloton omdat hij als „gevallen keizer” van de politie- en inlichtingendiensten alle geheimen over de Communistische Partij van China en diens hoofdrolspelers kent.

„In ruil voor een bekentenis, afzien van hoger beroep en volledige medewerking aan verdere onderzoeken die zich uitstrekken tot de top van de staatsoliebedrijven is hij gespaard”, denkt Zhang, een historicus.

Zhou was voor zijn toetreding tot de hoogste regionen van de CPC werkzaam in de olie-industrie als algemeen manager van het grootste staatsenergiebedrijf van het land. Hij had in die tijd en daarna een uitgebreid patronagenetwerk opgebouwd dat inmiddels is ontmanteld. Daardoor hebben meer dan 3.000 managers in de olie-industrie hun baan verloren en lopen tegen 300 topfunctionarissen nog onderzoeken.

Niet alleen is Zhou de hoogste van de 270.000 partijfunctionarissen die in de afgelopen twee jaar wegens corruptie zijn bestraft, hij is ook de hoogste ex-functionaris in de 69-jarige geschiedenis van de Volksrepubliek China die is veroordeeld wegens zelfverrijking en machtsmisbruik. Decennialang was het gebruik dat gepensioneerde leden van het Politburo met rust werden gelaten, ook al waren hun families puissant rijk geworden.

In een kort fragment op de staatstelevisie bekende Zhou schuld en betuigde spijt. Vermagerd en met ongeverfd grijs haar – alle Chinese leiders verven hun haar gitzwart als teken van vitaliteit – zag hij er aanzienlijk minder dreigend uit dan voorheen. In functie als „veiligheidstsaar” met een groter budget dan het militaire apparaat was Zhou de man achter arrestaties van dissidenten, het neerslaan van demonstraties en het „oogsten” van organen van geëxecuteerden.

Op basis van een uitspraak van een rechter van het Hooggerechtshof werd algemeen verwacht dat het proces tegen Zhou gedeeltelijk of grotendeels openbaar zou zijn. Toch besloot de CPC-top tot een geheim proces op 22 mei, waarschijnlijk om te voorkomen dat het imago van de partij nog verder beschadigd raakt.

De berichtgeving in China wordt strak geregisseerd: BBC en CNN gaan ‘op zwart’ zodra Zhou’s politieke intriges ter sprake komen. Chinese mediaconsumenten vernemen niets over Zhou’s rol in de machtsstrijd om het partijleiderschap in 2012, zijn couppoging en zijn alliantie met de eveneens tot levenslang veroordeelde voormalig partijsecretaris, Bo Xilai.

De belangrijkste vraag in China is nu of partijleider Xi Jinping, die zijn belangrijkste politieke tegenstanders in de machtsstrijd van destijds heeft opgeruimd, nog andere prominente partijfiguren of -families aanpakt. De voormalige presidenten Hu Jintao en Jiang Zemin hebben bij Xi gepleit voor matiging , want de schade aan het imago van de partij en China en voor de economie zou te groot worden. Of hij daar gehoor aan geeft, moet blijken.