Prima trein, alleen wat banale probleempjes

Maurizio Manfellotto, sinds 2011 topman van Fyra-bouwer AnsaldoBreda, werd gisteren vier uur gehoord. Het komt allemaal door de Nederlanders, zei hij. En het besluit om te stoppen? Dat was afschuwelijk en onbegrijpelijk.

De Fyra door de ogen van de bewoners van Ulvenhout, carnaval 2013. foto novum
De Fyra door de ogen van de bewoners van Ulvenhout, carnaval 2013. foto novum

AnsaldoBreda treft geen enkele blaam. De Fyra was een „prima trein” met slechts enkele „banale probleempjes” die door „finetuning” eenvoudig hadden kunnen worden opgelost.

En het stopzetten van de trein? Dat was een „onbegrijpelijke beslissing” van de NS. Daardoor, en niet door onvolkomenheden aan de Fyra, hebben de Nederlandse reizigers nu geen hogesnelheidstrein.

Dat was gisteren de boodschap van Maurizio Manfellotto, sinds 2011 topman van Fyra-bouwer AnsaldoBreda, voor de parlementaire enquêtecommissie Fyra. Manfellotto legde de schuld van het Fyra-debacle geheel bij Nederland. NS-dochter NSFSC, koper van de treinen, had geen competente mensen in huis, zei hij. Ook liet het zich in de cruciale testfase nauwelijks zien. De NS-directie zelf liet het contact met AnsaldoBreda over aan ondergeschikten en was onbereikbaar.

En dan nog iets: testen met een prototype kon niet, omdat de hogesnelheidslijn waarover die trein dan moest rijden te laat klaar was. Volgens Manfellotto was dit de belangrijkste verklaring voor de vijf jaar vertraging (2012 in plaats van 2007) van de productiefase: „We gaan natuurlijk niet investeren in volgende treinen als het prototype nog niet is getest. Ik vind het eigenlijk nog knap dat wij die trein zo snel hebben kunnen leveren.”

Er was te weinig onderhoud. Nee, er was juist extra onderhoud

Toen de Fyra eind 2012 eindelijk reed, was het onderhoudsbedrijf NedTrain dat volgens hem tekortschoot. Manfellotto: „De standaard voor onderhoud ligt in Nederland lager dan in de rest van Europa.” De enquêtecommissie zag dat anders. Volgens haar kon de Fyra alleen rijden door een uiterste inspanning van NedTrain, met veel extra onderhoudsteams.

Het was niet de enige kwestie waarin commissie en topman tegenover elkaar stonden. Een enkele keer moest Manfellotto zijn aanvankelijke stelligheid herroepen. Zo weigerde hij eerst te geloven dat Thalys op 15 januari 2013, toen de Fyra grote hinder ondervond van ijs en sneeuw en het beruchte afdekrooster verloor, wél op volle snelheid door Nederland reed. Het rapport van Mott MacDonald, een technisch onderzoek hiernaar, was volgens Manfellotto positief voor AnsaldoBreda. Bij doorvragen bleek hij van het rapport maar enkele pagina’s te kennen, die hij recent op internet had gezien. Zijn verklaring: „Ik mocht dat rapport niet ontvangen, heel raar vind ik dat.”

Maar voor het overige legde Manfellotto alle kritiek op AnsaldoBreda naast zich neer, bijvoorbeeld over de chaotische werkwijze en het gebrek aan planning van het bedrijf. Hij beriep zich op de rapportages en keuringen tijdens de fases van productie, testen en toelaten. Waarom zouden al die betrokkenen hun handtekening zetten als ze zo kritisch waren? Mondelinge kritiek had hij nooit gehoord. Hij ging uit van de documenten en die waren in orde.

Over de schikking met de NS, gesloten in maart 2014, vertelde Manfellotto dat dit gebeurde onder druk van Finnmechanica, het moederbedrijf van AnsaldoBreda. Er was aan Italiaanse zijde voldoende vertrouwen in de afloop van de aangespannen rechtszaak. Maar AnsaldoBreda stond in de etalage en potentiële kopers werden weggejaagd door de ruzie met Nederland en België. Het bedrijf (2.500 werknemers) werd een paar maanden geleden door Finnmechanica verkocht aan het Japanse concern Hitachi.

De beslissing om te stoppen met de Fyra noemde Manfellotto niet alleen onbegrijpelijk, maar ook „afschuwelijk”. Daarmee doelde hij vooral op het bedrijfsrisico voor AnsaldoBreda. Omdat er volgens hem geen zwaarwegende gronden waren om het contract op te zeggen, vermoedt hij dat er andere argumenten speelden. Bijvoorbeeld dat er geen enkel vertrouwen was in het ondernemingsplan van Fyra-exploitant en NS-dochter HSA. „Het is maar mijn mening. Ik hoop dat deze enquête de waarheid boven tafel krijgt.”