Het was een woordenspel, het wordt een belastingverlaging

De een heeft het over een akkoord op hoofdlijnen, de ander zegt dat het akkoord er nog niet is. Maar de overeenstemming komt er wel, vandaar alle toespelingen van de afgelopen dagen.

Woordenspel, versprekingen en verwachtingenmanagement. Deze drie elementen veroorzaakten de afgelopen dagen de plotselinge dynamiek over een aanstaand coalitieakkoord inzake een nieuw belastingstelsel.

Een akkoord dat volgens staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD) alleen ‘op hoofdlijnen’ is gesloten. En dat naar zeggen van fractievoorzitter Halbe Zijlstra (VVD) nog helemaal niet bestaat.

Feit is dat de coalitie voor begin volgende week wel degelijk overeenstemming over een nieuw belastingstelsel denkt te bereiken. En dat ze dit binnen de coalitie vorige week ook al zo ongeveer voorzagen. De bekendmakingen van de afgelopen dagen waren zodoende, zoals wel vaker in Den Haag, voor een deel afgesproken werk – en voor een deel vergissing.

De coalitietop was maandag zo tevreden over de onderlinge gesprekken dat men intern afsprak aan de media belangrijke vooruitgang te melden. En het paste in die logica dat zowel Diederik Samsom (PvdA) als Zijlstra dinsdagavond tegen de NOS optimistische woorden sprak over „de laatste puntjes op de i”.

Maar dat staatssecretaris Wiebes zich woensdag in de wandelgangen van de Kamer zo optimistisch uitliet dat zijn uitspraken in brede kring als ‘coalitieakkoord’ werden geïnterpreteerd, was dan weer niet de bedoeling. Nu zette Wiebes tijdsdruk op de coalitie, terwijl tijdsdruk op de oppositie, alsmede verwachtingenmanagement naar de burger, het oogmerk was.

Het was in het belang van de coalitie om deze week optimaal te profiteren van de baaierd aan mooie economische cijfers die de OESO, De Nederlandsche Bank en het Centraal Planbureau bekendmaakten. Onverwacht hoge groei, miljardenmeevallers voor de begroting. Niet alleen wilde de coalitie zich presenteren als eigenaar van dit goede nieuws, ook was het zaak zo de latente kritiek van de oppositie voor te zijn: dat dit kabinet uitgeregeerd zou zijn.

Zodoende was het aantrekkelijk de miljardenmeevallers in de context van een aanstaand akkoord over belastinghervorming te plaatsen. Punt is alleen dat ook belangrijke spelers in de coalitie binnenskamers sceptisch zijn over politieke steun in de Eerste Kamer voor zo’n nieuw belastingstelsel.

Die vergt onder bijna alle omstandigheden dat, naast de constructieve drie (D66, ChristenUnie en SGP), ook het CDA of GroenLinks in de komende weken in besloten onderhandelingen met zo’n vernieuwing instemmen. En de opstelling van zowel Sybrand Buma (CDA) als Jesse Klaver (GroenLinks) maakt het onwaarschijnlijk dat één van deze leiders zich het risico van woedende belangengroepen op de hals wil halen. Want dat is het effect van bijna elke belastinghervorming: belaagde deelbelangen (pomphouders aan de grens, kappers) zijn doorgaans beeldbepalend.

Daarbij komt dat in elk geval het CDA van plan is de kaarten zo lang mogelijk tegen de borst te houden. Buma zegt nu al een paar jaar dat hij als oppositiepartij niet meedoet aan het voorkoken van beleid. Zodoende staat al vast dat hij ook de komende weken niet beschikbaar is voor inhoudelijke onderhandelingen in de achterkamer.

Maar dit betekent niet automatisch dat hij in het najaar ook individuele belastingwetten, waarin deelhervormingen worden geregeld, afwijst. Gevolg is dat het tot ver in het najaar onduidelijk kan blijven welke onderdelen van de belastinghervorming op een meerderheid in Tweede en Eerste Kamer kunnen rekenen.

Dus waar het verwachtingenmanagement van de coalitie deze week redelijk in orde was – akkoord over belastingstelsel op komst – was hier tegelijk vooral sprake van woordenspel. Want waar niemand met zekerheid kan zeggen of die belastinghervorming er komt, staat het vooruitzicht op een enorme belastingverlaging vrijwel vast. De miljarden liggen er klaar voor.

Vooral de VVD, jarenlang weggehoond om de verkiezingsbelofte van duizend euro extra voor de hardwerkende Nederlander, ziet wat dit betreft uit naar een aantrekkelijk najaar. Dus alle aandacht deze week voor belastinghervorming laat onverlet dat vooral een belastingverlaging voor komend jaar kansrijk is. En dat de ware vraag is: hoeveel hervorming er na de verlaging overblijft.