Het nieuwe muziekpaleis is jarig, hoe is het er na één jaar?

Het nieuwe Utrechtse muziekgebouw kende veel problemen sinds de opening. Maar morgen is het feest, de eerste verjaardag. De problemen zijn (bijna) opgelost, ook al kostte het veel geld. En de nieuwe zalen bevallen uitstekend.

Bezoekers genieten van jazz in de Cloud Nine Bar tijdens het openingsfestival van TivoliVredenburg, juni 2014. foto Rob Huibers
Bezoekers genieten van jazz in de Cloud Nine Bar tijdens het openingsfestival van TivoliVredenburg, juni 2014. foto Rob Huibers

Het had ook écht mis kunnen gaan. Als de plafondplaat in de Grote Zaal van het Utrechtse TivoliVredenburg een uur eerder naar beneden was gestort, hadden er doden kunnen vallen. De ongeveer duizend bezoekers van de vergadering van Funda waren net weg. Twee technici waren nog op het podium aan het werk toen het gebeurde.

Dinsdagmiddag 21 april kwam een driehoekige plaat van ongeveer drie à vier vierkante meter naar beneden. Meer dan duizend kilo. TivoliVredenburg-directeur Frans Vreeke schrikt er nog weleens van wakker. „Als zo’n ding van dertig meter naar beneden komt, dat heeft een kracht... We dachten: we hebben een heel nieuw gebouw waar van alles mis kan gaan, gelukkig hebben we die oude zaal nog waar niets aan hoeft te gebeuren.”

De Grote Zaal ging een maand dicht. „We hebben wekenlang met bezoekers moeten bellen over de veranderingen in het programma”, zegt Vreeke.

De plafondplaatkwestie was het zoveelste probleem waarmee TivoliVredenburg, dat zaterdag met het festival Wij zijn 1 zijn eerste verjaardag viert, werd geconfronteerd. Eigenlijk had het complex met vijf zalen, gebouwd rond de in 1979 opgeleverde Grote Zaal van architect Herman Hertzberger, al in 2013 open moeten gaan. De bouwkosten liepen op tot 150 miljoen, terwijl er 97 miljoen was geraamd. En toen het complex eenmaal werd opgeleverd, bleken er twee geluidslekken te zijn. Eén van de jazz-zaal Cloud Nine naar de kamermuziekzaal Hertz. En één van popzaal Ronda naar de Hertz.

Vooral het laatste bleek problematisch voor TivoliVredenburg, dat zoveel mogelijk gelijktijdig wil programmeren. Bastonen uit de Ronda, waar de bands staan die voor de grootste omzet zorgen, trilden door in de hoger gelegen Hertz. Het geluid lekt door vier pilaren die de twee zalen met elkaar verbinden. Die worden nu doorgezaagd en voorzien van dempers. Het probleem moet eind juli verholpen zijn.

Het is nog steeds niet helemaal af

Wie nu door het gebouw loopt, ziet: TivoliVredenburg is work in progress. Er wordt nog volop geëxperimenteerd met de plaatsing van barren en garderobes, en met de entree. Wie de Grote Zaal betreedt, ziet blinkende nieuwe schroeven in het plafond. Alle platen zijn inmiddels vervangen. Vermoedelijk heeft er tijdens de verbouwing iemand op de plaat gelopen, waardoor deze losraakte.

Vreeke verwacht dat alle „kinderziektes” nu wel zijn weggewerkt. Dat denkt ook Margriet van Kraats, hoofdprogrammeur en ex-directeur van Tivoli. „Bij de ingebruikname wisten we: we moeten alles zelf uitvinden, we zijn geen kopie van iets wat al bestaat.”

Of de boel is onderschat? Programmeur klassiek Peter Tra denkt van wel. „We dachten dat we een paar lampjes moesten ophangen, en klaar. We werden af en toe knettergek van alle looproutes. We konden nooit stilzitten.”

Knettergek werden ze soms ook in de Utrechtse gemeenteraad. De gemeente is eigenaar van het gebouw en verhuurt de locatie aan de stichting TivoliVredenburg. Met de gebreken die het pand bleek te hebben, kwamen ook de extra kosten. Er was nog eens 3,1 miljoen nodig om alle aanpassingen te financieren.

Niet alleen het gebouw zelf is een zorgenkind, ook de exploitatie kan beter, vinden de oppositiepartijen. Vorig jaar oktober vroeg de directie van TivoliVredenburg de gemeente om extra geld. Het muziekpaleis voorzag een exploitatietekort van 2,5 miljoen in 2015 en een structureel tekort van 1,1 miljoen vanaf 2016.

De gemeente gaat de tekorten opvullen. Een beslissing waar lang niet alle raadsleden blij mee waren. „De gemeente zou een vangnet moeten zijn, een laatste redmiddel als het echt niet anders kan. Niet een soort pinautomaat waar je altijd geld vandaan kunt halen”, zegt Marleen Haage, fractievoorzitter van de PvdA.

De meeste kritiek vanuit de raad is gericht op het vermeende gebrek aan commercieel inzicht van TivoliVredenburg. Haage: „Overdag staat het gebouw vaak leeg, terwijl er ook congressen kunnen plaatsvinden.”

Directeur Vreeke vindt dat zijn toko het juist goed doet. „We hebben een commerciële verhuur van 1,5 miljoen per jaar. Als we meer commercieel willen ondernemen, moeten we snijden in de eigen programmering, dat willen we niet. Echt, er gebeurt hier elke dag wel iets. En ik schreeuw niet van de daken dat de horeca steeds beter loopt, want dan zeggen critici: jullie worden gesubsidieerd, dit is valse concurrentie.”

Nu komt D’Angelo wél naar Utrecht

Ondanks de tegenslagen is er inderdaad reden voor feest. Er kwamen tot nu toe al bijna 700.000 bezoekers, terwijl op een half miljoen werd ingezet. Het fusieproces tussen het klassieke Vredenburg, een gemeentelijke instelling, en de onafhankelijke popzaal Tivoli verliep aanvankelijk stroef. Inmiddels is iedereen enthousiast over de samenwerking.

Ook de nieuwe zalen oogsten lof. De Hertz is een akoestisch wonder, de Ronda bleek minstens zo intiem als de oude Tivoli aan de Oudegracht. Er waren meer dan duizend concerten. En het muziekpaleis trekt nu artiesten die Utrecht voorheen links lieten liggen, zoals Morrissey en D’Angelo.

Programmeur Peter Tra: „De grootste uitdaging was dat we een merk moesten laden dat van Frans Bauer tot Reinbert de Leeuw reikt, en dat toch geloofwaardig is. Dat is ons gelukt. Ik denk dat dat de belangrijkste sprong is die we dit jaar hebben gemaakt.”