Eenzame Rotterdamse nachten

De helft van de Rotterdammers voelt zich eenzaam, blijkt uit cijfers van de gemeente. De hulplijn van Sensoor biedt verlichting. Inge Janse luisterde een nacht mee.

illustratie Viola Lindner

Wat van buiten een onopvallend pand in het Oude Westen is, is van binnen het hoofdkwartier van Sensoor Rotterdam. Ruim honderd vrijwilligers lopen hier in en uit om per e-mail, chat en telefoon naar mensen te luisteren. De problemen variëren van eenzaamheid en slapeloze nachten tot zelfmoordneigingen en psychosen. 24 uur per dag, want er zitten altijd meerdere mensen aan de telefoon.

Zoals Ria (niet haar echte naam), al bijna tien jaar werkzaam bij Sensoor. Toen zij begin vijftig was, wilde zij meer doen met haar als therapeut opgedane ervaring om naar mensen te luisteren. Elke week verruilt ze haar woning in Barendrecht voor één dagdeel voor het kantoor in Rotterdam, zoals deze zondagnacht. Daar vandaan biedt zij een luisterend oor aan alle eenzamen, slapelozen, radelozen en verdrietigen.

23.30

Sommige gesprekken zijn ronduit exotisch. Neem deze, van een manisch-depressieve vrouw wier hersenen geëvolueerd zijn tijdens een ziekte. Zo denkt de vrouw dat over een jaar of twintig iedereen een psychose wil om de poorten open te zetten voor frequenties die ons nu nog ontgaan. Ook hoopt ze ooit in een opleiding voor superhelden te komen, vol mensen zoals zij. „Wat denkt u? Moet ik contact opnemen met de overheid?”

Ria is het spoor bijster, maar blijft stimuleren. „Ik zou hier meer mee doen. Misschien is dit iets voor de generatie na ons. Jij hebt dan een eerste zet gegeven.” Trots vertelt de vrouw dat ze misschien ooit weleens in de krant genoemd zal worden. Ria rondt af met een compliment. „Dat is toch een goed uitgangspunt? Wie weet lees ik nog weleens iets over je.”

Hoe gek het ook wordt, Ria kan zich niet herinneren dat een gesprek haar aan het twijfelen heeft gebracht over of ze dit moet blijven doen. „Ik vat het niet persoonlijk op. Als ik de deur uitloop, laat ik het achter me.” Ook biedt Sensoor vrijwilligers de mogelijkheid verder te praten over een specifiek gesprek. Mocht het helemaal verkeerd gaan, zoals bellers die zichzelf al iets hebben aangedaan, dan kan Ria direct doorverbinden naar de spoedeisende hulp.

23.45

„Goedenacht, medewerker Sensoor.” Ria noemt doelbewust haar naam niet. Ook geeft ze geen persoonlijke informatie die herleidbaar is. Ja, ze heeft kinderen en is getrouwd, maar hoe het precies zit, daar speelt ze naar gelang mee. Vaak maakt dat voor de bellers niet uit, want zij praten vooral over zichzelf.

Zoals de manische man uit Cuba. Van de hak op de tak springend vertelt hij over de afgelopen dertig jaar, iets wat hij al ruim tien jaar bij Sensoor doet. „Vindt u het niet erg, mevrouw? Ik ben momenteel manisch en heb energie van 300 paarden.” Op wonderbaarlijke wijze blijft Ria geïnteresseerd, maar geeft wel haar grenzen aan. „Meneer, ik denk dat we nog uren kunnen praten, maar misschien kunt u beter gaan slapen.” De beller lacht. „Dat is waar. Bedankt mevrouw. Zo kan ik er weer tegen.”

23.55

„Met welke vestiging spreek ik? Rotterdam?” Na een lange stilte vraagt Ria waarom hij belt. „Gewoon. Om te praten. Dat doe ik wel vaker.” Hij is net naar een verjaardag geweest, waar hij zijn moeder tegenkwam. Ria houdt het gesprek kort omdat ze denkt dat het een seksbeller is. De man laat zich voorbeeldig leiden. „Bedankt voor het luisteren. Ik ga weer.”

00.15

Veel nachtelijke bellers van Sensoor zijn vaste klanten die door te bellen de nacht doorkomen. Sommigen eisen de aandacht van Sensoor op, zoals de volgende belster. „Ik kwam er maar niet doorheen.” Soms is het namelijk heel druk voor de tien nachtelijke vrijwilligers die – verdeeld over Nederland – alle gesprekken aannemen.

Ze belt omdat ze niet in slaap kan komen. Al snel komt een stoet problemen voorbij. Ria focust op het positieve en geeft tips om in slaap te komen. Ze prijst het inzicht van de beller. „Veel succes met in slaap vallen!” Veel rustiger neemt de vrouw afscheid.

00.46

„Spreek ik met de vestiging Rotterdam? Die heb ik nog niet eerder gehad.” De veelbeller zoekt naar een onderwerp. „Waar zullen we over praten? Moet ik dat verzinnen?” Trots vertelt hij ervaringsdeskundige te zijn. De beller is namelijk al ruim dertig jaar psychiatrisch patiënt. Ria buigt het gesprek om naar een lichter onderwerp. „Je wilde toch iets positiefs vertellen?” De man begint direct te vertellen over dat hij tegenwoordig heel goed in het huishouden is. Ria en de man lachen, wensen elkaar een goedenacht en nemen weer afscheid.

Ria merkt dat de traditionele ggz steeds minder tijd en geld heeft. Hierdoor krijgt Sensoor vaker mensen met zware psychiatrische klachten, wat het werk er niet altijd leuker op maakt. Sensoor heeft daarom te kennen gegeven dat de psychiatrie niet mag of moet verwachten dat deze vrijwilligers er zijn om werk uit handen te nemen.

02:05

„Ik ben ongenadig radeloos. De verlatenheid is onverdraaglijk. Ik heb in de tuin gestaan en de kelder schoongemaakt, maar niets helpt.” Ria herkent de oudere man en probeert de conversatie kort te houden. Deze senior rent al tijden in cirkels rond en belt Sensoor heel erg vaak. Wat levert dat je op, vraagt Ria? Gepikeerd: „Nu niets. Heel vaak werkt het wel. U snapt mij niet.” Hij gooit de hoorn erop.

Dat heeft Ria bijna nooit. „Ik hoor weleens dat andere hulplijnen kortaf zijn. Wij blijven luisteren. Soms werkt het en dat hoor je.” Ze vertelt over de cursus die ze een tijd geleden via Sensoor volgde en waarbij voormalige psychiatrische patiënten vertelden hoe bellen hen hielp. „Een jonge vrouw vertelde dat ze er zonder Sensoor niet meer was geweest.”

02.24

„Ik kan niet slapen, dus ik bel. Is dat oké?” Een jonge vrouw belt met relatieproblemen. Ria vat samen.. „Je hebt het idee dat jij buitenspel staat. Je bent in beide teleurgesteld.” Zoals veel bellers is deze vrouw verstrikt in een web van problemen. Hoe langer ze praat, hoe complexer het wordt. Eetproblemen, drugs, ziektes en kosmische energie: een doos van Pandora. Ria luistert en denkt mee. Met succes. „Ik merk dat bellen helpt en zet in op positiviteit. Super bedankt voor je luisterend oor. Ik vond het een erg fijn gesprek.”

Naschrift (16 juni 2015): De echte naam van Ria is bekend bij de redactie. Alle herkenbare details van de gesprekken zijn bovendien aangepast om de anonimiteit van de bellers te garanderen. [red.]