Dagkalender van de Wereldliteratuur: Dickens tegen kinderarbeid

Voor zijn ‘Dagkalender van de Wereldliteratuur’ bekijkt journalist en schrijver Pieter Steinz dagelijks wat er actueel is in boekenland. Vandaag, op de Internationale Dag tegen Kinderarbeid, aandacht voor Charles Dickens, die zich er in veel van zijn romans tegen heeft afgezet. Hard Times, het verhaal van een rechtlijnige vader en zijn twee verkeerd opgevoede kinderen,

Voor zijn ‘Dagkalender van de Wereldliteratuur’ bekijkt journalist en schrijver Pieter Steinz dagelijks wat er actueel is in boekenland. Vandaag, op de Internationale Dag tegen Kinderarbeid, aandacht voor Charles Dickens, die zich er in veel van zijn romans tegen heeft afgezet.

Hard Times, het verhaal van een rechtlijnige vader en zijn twee verkeerd opgevoede kinderen, speelt zich af in een fictieve stad in het beroete industriële noorden van Engeland, en 511BqNGw5pLgeldt als een van Dickens’ ‘dark period novels’. Een happy end zit er niet in, al behoort de retorische slotpassage, waarin de alwetende verteller zich uitspreekt over de toekomst van zijn romanhelden, tot de mooiste uit Dickens’ oeuvre.

Maar dat betekent niet dat er niet gelachen kan worden, vooral om de eigenaardigheden van sommige personages. De rancuneuze huishoudster Mrs Sparsit bijvoorbeeld, die zich met een verleden in de lower upper class huizenhoog verheven voelt boven de politici en industriëlen die ze moet dienen, en die met haar zogenaamde bescheidenheid het bloed onder de nagels van de lezer vandaan haalt.

Modelkinderen

De spil van het boek is de schoolmeester-politicus Thomas Gadgrind, ‘een man van feiten en berekeningen’ die de oorlog heeft verklaard aan alles wat zweemt naar verbeeldingskracht. Zijn meedogenloze systeem voor de fabricage van modelkinderen doet denken aan dat van Bint uit de ‘roman van een zender’ van F. Bordewijk, maar Gradgrind past het ook toe op zijn eigen kroost. Met funeste gevolgen op de lange termijn.

Zijn brave dochter wordt diep ongelukkig in een huwelijk met de onuitstaanbaar zelfingenomen selfmade man Bounderby; zijn zoon leeft erop los en vervalt van kwaad tot erger – en met zijn allen maken ze het mijnwerkers- en weversstadje Coketown nog onleefbaarder dan het al is.

Monty Python

Zware tijden is wel gelezen als Dickens’ aanklacht tegen de industrialisering en de onderdrukking van de arbeider. Ten onrechte, want klassenstrijd interesseert de auteur duidelijk minder dan intermenselijk drama. Zoals plot hem in deze roman ook minder interesseert dan stijl. Lees de eerste twee hoofdstukken, de paukeslag waarmee Dickens zijn feuilleton in 1854 begon, en kijk of je kunt stoppen met lezen.

Lees de opschepperijen van Bounderby, die over zijn ongelukkige jeugd vertelt (‘Overdag lag ik in een greppel en ’s nachts in een varkensstal’), en je weet waar Monty Python de mosterd haalde voor de beroemde ‘You were lucky’-sketch.

En over invloed gesproken: Hard Times verscheen zes jaar vóór Max Havelaar. Het zou best kunnen dat Multatuli zich voor de figuur van Droogstoppel heeft laten inspireren door de materialistische Gradgrind, een man die in zijn vrije tijd werkt aan het bewijs voor de stelling ‘dat de Barmhartige Samaritaan een Slechte Econoom was.’

Voor meer afleveringen van deze ‘Dagkalender van de Wereldliteratuur’, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.