Museum met een dubbele huid

Het nieuwe gebouw van Garage, museum voor hedendaagse kunst in Moskou, is ontworpen door Rem Koolhaas. Elementen van het oude Sovjetcafé zijn behouden.

Boven: het nieuwe gebouw van Garage.Onder: Infinity Theory, werk van Yayoi Kusama.
Boven: het nieuwe gebouw van Garage.Onder: Infinity Theory, werk van Yayoi Kusama. Foto’s Konstantin Salomatin

Als Rem Koolhaas begint aan de rondleiding, wordt hij omstuwd door journalisten en vrouwelijke bewonderaars. Gelukkig is de Nederlandse sterarchitect een kop groter dan de Russen om hem heen, en spreekt hij in een microfoon. „Wat jullie daar zien is een dubbele huid”, zegt Koolhaas, terwijl hij wijst naar de doorzichtige kunststof waarmee het hele gebouw is omhuld. „Alle elementen die nodig waren voor het klimaat zijn tussen de wanden geplaatst, zodat je de schaduw ervan nog kunt zien.”

Dat is geen toeval. Het nieuwe gebouw van Garage, het museum voor contemporaine kunst in Moskou, is nieuwbouw en restauratieproject tegelijk. In Sovjettijden was dit een horecagelegenheid, een plek waar artiesten optraden. Maar met het verval van het Gorki-park in de jaren negentig verwerd café ‘De Jaargetijden’ tot een ruïne. Nu is de bouwval achter in het Gorki-park omgetoverd tot een expositieruimte, met een conferentiezaal en een educatief centrum. Rondom het staketsel van staalbeton heeft Koolhaas doorzichtige panelen van polycarbonaat geplaatst. De twee secties in het midden van het gebouw kunnen omhoog worden gehesen, zodat het daglicht direct in het atrium valt en het strenge rechthoekige silhouet van het museum wordt doorbroken. De façade kan worden verlicht, en er kunnen videoprojecties op worden vertoond.

Binnen zijn zo veel mogelijk elementen van het Sovjetcafé uit 1968 behouden: de monumentale trappen, het grote mozaïek in de hal, maar ook de geglazuurde bakstenen op de derde verdieping. Een jaar of zes geleden heeft Koolhaas restauratie ontdekt als een belangrijke vorm van architectuur. Maar tegendraads als hij is, wil hij niet alleen het unieke, maar ook het alledaagse behouden. „Zodat we aan onze kinderen kunnen laten zien hoe het gewone leven was”, doceert hij tegen de journalisten om hem heen. „Dat is net zo belangrijk als het conserveren van het Kremlin.’’

Garage is een initiatief van Dasja Zjoekova, de glamoureuze vrouw van multimiljardair Roman Abramovitsj, die het museum ruimhartig sponsort. In de afgelopen jaren heeft de handige Zjoekova de juiste mensen om zich heen verzameld en heeft Garage een internationale reputatie verworven. Garage is bovendien een vrijplaats geworden voor de liberale elite van Moskou. Garage ontleent zijn naam aan het avant-gardistische Bachmetevski bus-station uit 1927, waar het museum in 2008 zijn deuren opende.

Zonder Rusland, zo vertelt Koolhaas graag, was hij geen architect geworden. In 1965 reisde hij – journalist toen nog – naar Moskou. Toen hij de tekeningen van de constructivistische architect Ivan Leonidov zag, besloot hij van de architectuur zijn beroep te maken. Leonidovs streven – met minimale middelen maximaal effect bereiken – is ook de rode lijn in Koolhaas’ architectuur. Meer dan veertig jaar later is het de 71-jarige Koolhaas die invloed uitoefent op Rusland. Zijn onderzoeksbureau OMA schreef het programma voor het Strelka-instituut voor stadsontwikkeling in het hartje van Moskou. In Sint Petersburg ontwierp zijn architectenbureau een masterplan voor het Hermitagemuseum.