Opinie

De Politiecolumn: De burgemeester, een sheriff zonder wapens

Het wordt tijd om lokaal toezicht en de inzet van de politie beter op elkaar af te stemmen. En de Burgemeester te voorzien van meer uitvoeringskracht. Nu hebben we een sheriff zonder wapens. Een nieuwe gemeentepolitie is in opkomst. De Politiecolumn, deze week door Lex Mellink, sociaal architect.

De rol van de burgemeester in het veiligheidsdomein is de laatste jaren ingrijpend veranderd. Inwoners kijken steeds meer naar de burgemeester als “burgervader of –moeder”. Los van alle formele taken verwachten zij dat de burgemeester de veiligheid, in de meest brede zin van het woord, garandeert. Vanuit dat perspectief is het wettelijk kader niet of nauwelijks relevant en overigens ook moeilijk uitlegbaar aan de gemiddelde burger.

In 2002 is door M. de Jong en F. Michels van de Universiteit Utrecht onderzoek gedaan naar de eventueel gekozen burgemeester, zoals die in de VS bestaat. Dit lijkt inmiddels wat minder actueel, maar de rol van de burgemeester is dat zeker niet. In 2002 bestonden er al 372 wetten en algemene maatregelen van bestuur waarin de burgemeester verantwoordelijkheden heeft, taken en plichten. Daar zijn er de afgelopen jaren nog een groot aantal aan toe gevoegd. Neem de openbare orde en veiligheid. De burgemeester kan, onder meer:

  • horecagelegenheden sluiten,
  • de prostitutie aan banden leggen,
  • eisen stellen aan gokgelegenheden ,
  • drugspanden sluiten,
  • vastgoedtransacties/vergunningen weigeren op grond van de wet Bibob (wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur),
  • verwarde personen gedwongen laten opnemen in een psychiatrisch ziekenhuis,
  • daders van huiselijk geweld toegang tot hun woning ontzeggen,
  • overlastveroorzakers een straat- en of samenscholingsverbod opleggen,
  • maatregelen nemen bij terugkerende ex-gedetineerden en maatschappelijke onrust (bijvoorbeeld Benno L , Sietse van der V en Volkert van der G)
  • en, recent, maatregelen tot verplichte opvoedingsondersteuning opleggen in samenspraak met de raad voor de kinderbescherming,

Op www.burgemeesters.nl wordt veel uitgebreider ingegaan op de “uitdijing van bevoegdheden” en de grote diversiteit aan burgemeesterstaken ( o.a. Universiteit van Tilburg “Majesteitelijk en magistratelijk” ). Burgemeesters moeten dus schapen met vijf poten zijn om al die veiligheidsverwachtingen waar te kunnen maken.

Tot circa 25 jaar geleden was de burgemeester hoofd van de plaatselijke politie en had hij of zij direct invloed op de lokale politie-inzet. Lokaal gemeentelijk toezicht door buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s) was toen in een pril stadium. Sinds 2013 is in de nieuwe politiewet de zeggenschap over lokale veiligheidsvraagstukken neergelegd bij een driehoeksoverleg.  De burgemeester vormt daarin samen met gemiddeld 1 of 2 andere burgemeesters, de politie en de officier van Justitie een driehoek waarin veiligheidsbeleid en strategie worden vastgesteld. Bij de vaststelling van de nieuwe Politiewet werden destijds in de Eerste Kamer al kritische vragen gesteld over lokale zeggenschap van de gemeenteraad en de burgemeester. De senaat is terecht bezorgd. Ook de leiding van de Nationale Politie lijkt inmiddels van mening veranderd. In een uitgelekt rapport van de Korpsleiding werd het voornemen geuit de burgemeester beter te gaan faciliteren. Lokaal toezicht, handhaving en opsporing door politie maken deel uit van een onderhandelingsproces waarin burgemeesters afhankelijk zijn van de beschikbare politiecapaciteit voor hun eigen gemeente.

In de landelijke politiek, in het regeerakkoord, wordt het politiebudget bepaald en daarmee de capaciteit die beschikbaar is voor landelijke en lokale taken. De inzet van de gemeentelijke handhavers en toezichthouders wordt bepaald door de lokale politiek. De uitvoering ervan ligt niet per definitie in handen van de burgemeester. Daarmee is de burgemeester een sheriff zonder wapens geworden.

Het wordt dus tijd om lokaal toezicht en de inzet van de politie beter op elkaar af te stemmen en de Burgemeester te voorzien van meer uitvoeringskracht. De recente oproep van de VNG om geld uit lokale boetes te laten stromen in het gemeentebudget en daarmee toezicht- en handhavingscapaciteit te financieren is veelzeggend. Is er een nieuwe gemeentepolitie in wording? Dat lijkt onontkoombaar wanneer de Nationale Politie er niet in slaagt de Burgemeester slagkracht te geven.

Lex Mellink is sociaal architect, gespecialiseerd in veiligheid en oud-leidinggevende in de politiewereld. De Politiecolumn verschijnt wekelijks en wordt afwisselend geschreven door politiedeskundigen. Volgende week Bob Hoogenboom.

Blogger

Lex Mellink

Lex Mellink werkte bijna 30 jaar bij de politie, onder meer als politiechef in Utrecht. Als directeur op de Politieacademie was hij betrokken bij het nieuwe politieonderwijs. Mellink studeerde onder andere aan de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Mellink werkt nu als sociaal architect aan veiligheidsvraagstukken. Daarnaast is hij onder meer lid van de Raad voor de Journalistiek.