Dagkalender van de Wereldliteratuur: de perfecte moord op een minderwaardig mens

‘Een lezer van Dostojevski’, door de Tsjechische schilder Emil Filla (1882-1953). Schilderij uit het Nationaal Museum van Praag

Het is nog steeds de Maand van het Spannende Boek. Uit welke klassieke misdaadroman zijn de volgende zinnen afkomstig?
“Als hij een geweten heeft, zal hij lijden onder het kwaad dat hij gedaan heeft. Dat is een straf, net zo goed als de gevangenis.”
Uit Misdaad en straf (1866) van Fjodor M. Dostojevski.

Het verhaal van een straatarme student in Sint Petersburg die een oude woekeraarster vermoordt omdat hij zichzelf als übermensch boven wet en moraal acht, is een van de voorlopers van de moderne misdaadroman. Niet alleen omdat Misdaad en straf met veel suspense vertelt hoe Rodion Romanovitsj Raskolnikov met een bijl de pandjesbazin en haar per ongeluk in de weg lopende zuster van kant maakt, maar vooral omdat het meedogenloos beschrijft hoe Raskolnikov daarna worstelt met zijn geweten en door een vasthoudende politie-inspecteur (type Columbo of Hercule Poirot) langzaam maar zeker tot een bekentenis wordt gedwongen; niet voor niets kregen de eerste Nederlandse vertalingen de titel ‘Schuld en boete’ mee.

Ook een ander motief uit de crime fiction wordt aangeroerd: de perfecte moord. De overmoedige Raskolnikov is van mening dat een misdaad pas een misdaad is als ze mislukt door gestuntel; wie een minderwaardig mens vermoordt zonder dat hij gepakt wordt, is zo goed als onschuldig. Het is dan ook (onbedoeld?) hilarisch dat Raskolnikov de ene na de andere blunder maakt: hij laat zichzelf insluiten en is gedwongen om een tweede moord te plegen, hij sleept met zijn kleding door het bloed, en hij maakt zich op alle mogelijke manieren verdacht bij zijn vrienden en de politie. Uiteindelijk bekent hij de moorden; eerst bij het nobele hoertje Sonja aan wie hij zijn hart heeft verpand, daarna bij de inspecteur. Dwangarbeid in Siberië, plus de liefde van Sonja en een hernieuwd geloof in God, maakt van hem een ander mens.

Voor meer afleveringen van deze ‘Dagkalender van de Wereldliteratuur’, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.