Stemming over TTIP op de valreep uitgesteld

Het Europees Parlement zou vandaag stemmen over arbitrage in TTIP, het grootste handelsverdrag ter wereld, maar die stemming gaat niet door. Er leek een compromis om de ergste onenigheid glad te strijken, maar dat blijkt niet genoeg.

Demonstranten protesteren tegen het handelsverdrag TTIP in München, waar de G7 bijeen zijn. Foto Reuters
Demonstranten protesteren tegen het handelsverdrag TTIP in München, waar de G7 bijeen zijn. Foto Reuters

En opnieuw krijgt TTIP, het handelsverdrag dat de EU met de Verenigde Staten wil sluiten, een zware tegenslag te verduren. Een voor vandaag geplande belangrijke stemming in het Europees Parlement is gisteravond op de valreep uitgesteld, door onverwacht diepe onenigheid binnen de Europese sociaal-democraten (S&D).

Struikelblok is ISDS (Investor State Dispute Settlement), een omstreden arbitragemechanisme in het handelsverdrag dat bedrijven de mogelijkheid geeft om, buiten de reguliere rechtsgang om, claims in te dienen tegen staten. In maart nam de S&D hier nadrukkelijk stelling tégen - ISDS zou overbodig zijn in goed functionerende rechtssystemen. Maar vorige week gingen de S&D-leden binnen de handelscommissie van het Europarlement overstag, in ruil voor extra bepalingen over arbeidsrechten. Over dit compromis met de Europese christen-democraten (EVP) zou vandaag worden gestemd.

Maar de inkt van het compromis was nog niet droog, of er stak binnen de S&D een storm van kritiek op. En die is niet meer gaan liggen. Martin Schulz, de sociaal-democratische voorzitter van het Europees Parlement, besloot gisteren om de stemming uit te stellen, toen niet langer zeker was of zijn partij het compromis zou steunen. En zonder dat compromis is het voor de Europese Commissie lastig onderhandelen met de Amerikanen, omdat ze niet zeker weet of er voor het onderhandelingsresultaat een meerderheid zal zijn.

Een nieuwe stemming kan maanden op zich laten wachten

Volgens de EP-reglementen mag Schulz de stemming uitstellen. Hij kan hiertoe besluiten als er dusdanig veel amendementen worden ingebracht, dat de stemming een loterij dreigt te worden. Dat was nu het geval. Maar tegenstanders van ISDS in TTIP zijn teleurgesteld, omdat zij vandaag hoopten op een duidelijke begrenzing van het onderhandelingsmandaat van de Commissie. „Ze duiken en dat is jammer’’, zegt Anne-Marie Mineur (SP), die het handelsverdrag afwijst.

De handelscommissie van het Europarlement moet nu opnieuw een standpunt gaan innemen. Een nieuwe stemming kan daardoor maanden op zich laten wachten, mogelijk zelfs tot na de zomer.

EVP en S&D vormen een ‘grote coalitie’, maar in dit dossier wordt de samenwerking zwaar op de proef gesteld. Zo waarschuwt de PvdA van Agnes Jongerius dat ISDS tot „exorbitante claims van multi-nationals” kan leiden. Andere linkse fracties, zoals die van de Groenen, wijzen ISDS categorisch af en veel sociaal-democraten willen daar eigenlijk niet voor onderdoen. Jongerius wilde het vorige week bereikte compromis vandaag laten amenderen, met een voorstel om ISDS weg te laten en te vertrouwen op nationale rechtspraak.

In elk handelsverdrag zit standaard een ISDS-clausule. Daarmee kunnen bedrijven zich richten tot speciale tribunalen. Het gebruik daarvan is flink toegenomen: begin jaren negentig ging het om een handvol zaken, vorig jaar werden er 42 nieuwe claims bij overheden neergelegd. ISDS gold lang als extra bescherming tegen onteigeningen in instabiele landen, maar volgens critici is het een handig instrument geworden om wetgeving over bijvoorbeeld milieu, gezondheidszorg of energie te dwarsbomen. Alleen al de dreiging van claims zou leiden tot een ‘regulatory chill’ (het in de ijskast zetten van wetgeving).

Na een succesvolle en felle campagne van ngo’s besloot de Europese Commissie ISDS te hervormen. In een EU-handelsakkoord met Canada zijn de rechten van bedrijven al ingeperkt, maar in de onderhandelingen over TTIP is ISDS opnieuw een heet hangijzer. In een poging de patstelling te doorbreken, heeft Eurocommissaris Malmström (Handel) beloofd om het mechanisme op termijn te vervangen door een permanent arbitragehof, met reguliere rechters. Maar voor TTIP, zegt ze, gaat dat niet meer worden gehaald.

De stemming gold als een belangrijke indicatie of Malmström hiermee wegkomt. In principe bepalen EU-lidstaten, en niet Europarlementariërs, met welk mandaat de Commissie handelsverdragen mag uitonderhandelen. Maar omdat het Europarlement uiteindelijk ja of nee moet zeggen tegen het handelsverdrag heeft het behoorlijk wat ‘soft power’. Het uitstel is een teken aan de wand. Malmström zal alle zeilen moeten bijzetten om de sociaal-democraten alsnog binnenboord te krijgen, bijvoorbeeld door ISDS nog verder te hervormen.