Oppositieleidster tegen een pro-Chinees regime, maar Beijing ontvangt haar graag

President Xi nodigt Nobelprijswinnares Aung San Suu Kyi uit om Chinese belangen in Birma veilig te stellen.

De Birmese oppositieleidster Aung San Suu Kyi, vandaag vlak voor vertrek naar China, waar ze zal worden ontvangen door president Xi Jinping.
De Birmese oppositieleidster Aung San Suu Kyi, vandaag vlak voor vertrek naar China, waar ze zal worden ontvangen door president Xi Jinping. Foto AP/Khin Maung Win

Het eerste bezoek van Aung San Suu Kyi, de veelvuldig gelauwerde kampioene van de democratisering van Birma, vandaag aan China is een sterk staaltje van pragmatische realpolitik in Oost-Azië.

Niet alleen van de Chinese partijleider en president Xi Jinping, die haar persoonlijk uitnodigde, tegen het advies van zijn eigen diplomatieke dienst in. Maar ook van de Birmese oppositieleidster zelf, die in eigen land de status heeft van half-god vanwege haar verzet tegen een militair regime dat decennialang mede door Beijing overeind is gehouden.

Het vierdaagse bezoek is voor zowel Suu Kyi als voor Xi een gevoelige exercitie. Xi ontvangt nooit politici onder het niveau van een minister-president, op de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken na. Het is voor het eerst dat hij een oppositieleider uit een bevriend buurland uitgenodigd heeft en nog wel een politica die was opgesloten in haar vervallen villa door generaals waarmee China jarenlang lucratief zaken deed.

Bovendien is ze een Nobelprijslaureaat met nagenoeg dezelfde ideeën over democratie als de Chinese schrijver-dichter Liu Xiaobo die, net als zij, in gevangenschap een Nobelprijs voor de Vrede ontving. Hoe Suu Kyi, die nog nooit betrapt is op anti-Chinese retoriek, omgaat met de zeer gevoelige kwestie van Liu’s detentie kan beschouwd worden als een vuurproef voor haar internationale diplomatieke vaardigheden.

Strategische energiebelangen

President Xi ontvangt haar in de eerste plaats als succesvolle voorzitter van de Nationale Liga voor Democratie (NLD), de gedoodverfde winnaar van de verkiezingen die eind dit jaar in Birma moeten worden gehouden. Door haar uit te nodigen erkent de Chinese leider – overigens na een paar jaar te hebben gewacht – dat zij een machtsfactor is geworden in het land waar grote, strategische energiebelangen op het spel staan.

In het feit dat zij een machtsfactor is geworden, schuilt voor haar het risico dat zij niet langer wordt beschouwd als een boegbeeld van de democratie. Zij moet wikken en wegen in het landsbelang en het bezoek aan Beijing kan gezien worden als een voorbereiding op een machtsfunctie. Dat belang vergt dat zij impopulaire mijnbouw- en infrastructurele projecten (zie kader) toch moet steunen en dat zij -net als de generaals- goede relaties opbouwt met het onvermijdelijke China, ook nu nog de grootste investeerder in Birma. Dat raakt haar populariteit bij haar achterban.

Xi Jinping, die zich reeds als vicepresident actief bemoeide met het voor China uiterst belangrijke buurland, reageert met haar ontvangst op de snel gewijzigde omstandigheden in Birma. Nu de internationale sancties grotendeels zijn opgeheven, hebben Amerikaanse, Europese, Indiase en Japanse bedrijven weer toegang tot Birma.

Er is vooral tussen China, Japan en India een concurrentieslag losgebroken om toegang tot Birmese grondstoffen en de vastgoedmarkt. Wil China niet te veel grip op het buurland verliezen dan moet nu begonnen worden aan het opbouwen van een goede verstandhouding met Suu Kyi, zo luidt de nieuwe, door Xi bepaalde koers.

De Birmese NLD-voorzitter kan zonder grondswetswijziging geen president worden vanwege de bijzondere constitutionele bepaling dat echtgenotes en moeders van buitenlanders – zij is weduwe van de Brit Michael Aris en haar kinderen zijn Brits – van het ambt zijn uitgesloten. Maar zij zal wel na de verkiezingen een sleutelrol spelen. China, die haar als een toekomstige machtsmakelaar ziet, vreest dat er een niet te omzeilen politiek blok in het Birmese parlement ontstaat dat meer op heeft met de Verenigde Staten en Europa dan met China.

Het veiligstellen van de grote Chinese financiële belangen en ongehinderde toegang tot de Golf van Bengalen, ooit wel eens China’s westkust genoemd, is Xi’s andere prioriteit.

Hij hoopt bovendien dat Suu Kyi een grotere rol kan spelen in het beslechten van de etnische conflicten in de Birmese deelstaten Kachin en Kokang die grenzen aan de Chinese provincie Yunnan. In maart bombardeerde de Birmese luchtmacht per ongeluk een dorp aan de Chinese zijde van de grens, waarbij vier Chinese onderdanen omkwamen en in 2009 vluchten 30.000 etnische Kachin van Birma naar Yunnan.

President Xi en premier Li Keqiang zijn zeer ontstemd over het onvermogen van de Birmese regering om de etnische en religieuze conflicten met de christelijke Kachin, de etnisch-Chinese Kokang en de islamistische Rohingya te beslechten. Op bevel van Xi houdt het Chinese leger deze week grote oefeningen met echte munitie in het grensgebied.

Of Aung San Suu Kyi werkelijk een rol wil en kan spelen in de talrijke etnische conflicten die al decennia woeden in het noordoosten van Birma is de vraag.