Met mitsen en maren zegt Nederland ‘ja’

Brussel wil asielzoekers gaan herverdelen over de EU. Den Haag is voorzichtig positief: een coalitiecompromis.

Al twee keer werd het Tweede Kamerdebat over de ambitieuze Europese Migratieagenda uitgesteld: het kabinet had nog geen mening. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Asiel, VVD) was lang bezig met het formuleren van een standpunt waar coalitiepartijen VVD en PvdA zich allebei in kunnen vinden.

Morgen vindt het debat alsnog plaats. Verder uitstel is niet mogelijk, omdat Dijkhoff maandag naar Luxemburg gaat om met bewindslieden van andere lidstaten te onderhandelen over de plannen. Voor die tijd wil de Tweede Kamer met hem hebben kunnen debatteren over het kabinetsstandpunt.

Gisteren legde Dijkhoff dit standpunt uit in een brief aan de Kamer: een voorzichtige ‘ja’. Den Haag steunt de meeste voorstellen, maar bij de meest vergaande plannen plaatst Dijkhoff een hoop mitsen en maren.

Een van de gevoeligste punten is de herverdeling van 40.000 Syrische en Eritrese vluchtelingen die nu aankomen in Italië en Griekenland. Volgens een vaste verdeelsleutel, vooral gebaseerd op het aantal inwoners en de economie, worden zij verspreid over andere EU-landen. Nederland zou 5,12 procent van hen, ofwel 2.047 vluchtelingen, moeten opvangen. Maar, zegt het kabinet: die verdeelsleutel houdt amper rekening met het aantal asielzoekers dat zich nu al meldt in lidstaten, en met de inspanningen die lidstaten reeds leveren op asielgebied.

Over een ander voorstel is Nederland nog terughoudender. De Commissie wil 20.000 vluchtelingen opnemen die nu vooral verblijven in vluchtelingenkampen in Afrika en het Midden-Oosten. Lidstaten worden opgeroepen daar vrijwillig aan mee te doen. Het kabinet „sluit niet uit” dat Nederland daartoe bereid is, maar wil eerst afwachten of genoeg andere landen meedoen.

Net als bij de discussie over bed, bad en brood voor uitgeprocedeerde asielzoekers interpreteren coalitiepartijen VVD en PvdA dezelfde kabinetsbrief verschillend. Volgens de VVD is die opzettelijk voorzichtig geformuleerd en neemt Nederland een afwachtende positie in. De PvdA benadrukt juist de positieve grondhouding. De PvdA pleit al langer voor Europese samenwerking bij de opvang van vluchtelingen. Daarom lijkt de kabinetsbrief vooral tegemoet te komen aan de PvdA, ondanks de voorzichtige formulering.

De VVD vindt dat Europese landen in beginsel alleen Europese vluchtelingen moeten opvangen. De EU moet bevorderen dat Afrikaanse vluchtelingen ‘in de regio’, dus in Afrika zelf, blijven. Het verdelingsplan van de Europese Commissie is slechts „symptoombestrijding”, zegt VVD-Kamerlid Malik Azmani. Dat zal hij ook morgen in het debat benadrukken, terwijl de PvdA zal zeggen dat het belangrijk is dat heel Europa meedoet aan dit plan.

Oppositiepartijen eisen meer duidelijkheid over de Nederlandse inzet in de Europese onderhandelingen. „De PvdA en VVD moeten een helder standpunt innemen”, zegt D66-leider Alexander Pechtold. „Deze reactie laat alles open.”Kamerlid Joël Voordewind (ChristenUnie) hekelt de „slappe houding” van het kabinet. „Als je wil dat andere landen meedoen, moet je zelf ook zeggen: dit gaan we doen.”

Vergeleken met andere Europese reacties is de Nederlandse houding wél positief te noemen. Helemaal toeval is dat niet, aangezien het een voorstel is van de Nederlandse eurocommissaris Frans Timmermans (PvdA).

Vooral oostelijke EU-landen zijn uitgesproken tegen. Ze zeggen dat ze de Brusselse plannen politiek niet kunnen verkopen in hun eigen land. Maar landen als Duitsland en Frankrijk, die het plan in principe steunen, klagen ook. Ze maken – net als Nederland – bezwaar tegen de verdeelsleutel die onvoldoende rekening zou houden met hun huidige asielinspanningen.

Zo lijkt Europese overeenstemming nog ver weg. Op de Eurotop die staatssecretaris Dijkhoff volgende week bezoekt, wordt nog geen beslissing verwacht. Het onderwerp staat opnieuw op de agenda bij de top met Europese regeringsleiders, eind deze maand.