Kunstgreep bij banklening voor vastgoed ROC Leiden

Leerlingen voor het ROC in Leiden. Foto: ANP / Phil Nijhuis

De Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) heeft een kunstgreep toegepast bij het financieren van de twee gebouwen die het ROC Leiden nu tot aan de rand van een faillissement hebben gebracht. Dat stelt het Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven (BOR) na zijn onderzoek naar het financiële fiasco met het ROC.

De BNG, die geen commercieel vastgoed financiert, kon zo toch tientallen miljoenen uitlenen aan Green Real Estate, dat de panden van de school in bezit heeft. Dat deed de bank door het vastgoedbedrijf een speciale status te geven, namelijk die van ‘statutair marktpartij’. En zo kon Green (in handen van textielondernemer Jan Zeeman) aanspraak maken op gunstige condities van de BNG, die eigenlijk alleen bedoeld zijn voor overheden.

ROC in de problemen door vastgoedavontuur

ROC Leiden verkeert al enkele jaren in zware financiële problemen en minister Jet Bussemaker (Onderwijs, PvdA) maakte onlangs bekend dat zij 40 miljoen euro in de mbo-instelling wil steken, in de hoop de school met 9.000 leerlingen te redden. De problemen ontstonden toen ROC Leiden besloot twee gigantische schoolpanden te bouwen; bij station Leiden Centraal en station Lammenschans. Daarvoor deden de bestuurders hoge investeringen en gingen ze ingewikkelde financiële constructies aan.

Zo besloot ROC Leiden in 2007 om het gebouw Lammenschans zelf te bouwen en het dan vervolgens door Green te laten kopen. De school zou het gebouw vervolgens twintig jaar huren en het pand daarna terugkopen. Zo’n zelfde soort constructie werd bedacht voor het tweede gebouw, genaamd Level.

Oplopende kosten

De BNG trad op als financierder. En om deze zogenoemde sale- en leasebackconstructie uit te voeren moest ROC Leiden onder meer 22 miljoen in een beleggingsdepot storten, zodat er over twintig jaar genoeg geld zou zijn om het pand Lammenschans terug te kunnen kopen. Maar alles liep fout. Door de crisis viel het rendement van de beleggingen fors tegen, en ook de bouw bleek veel meer te kosten. De bedragen liepen van 55 miljoen op tot circa 92 miljoen euro, terwijl het pand in 2012 werd getaxeerd op 50 miljoen.

BOR, dat in opdracht van de Tweede Kamer onderzoek heeft gedaan naar het fiasco van ROC Leiden, schrijft in een notitie zeer kritisch over de opmerkelijke kunstgreep van de BNG:

“De term ‘statutair marktpartij’ blijkt na onderzoek geen gangbare of zelfs juridische term te zijn.”

BNG zegt in een reactie dat de manier van financiering wel in overeenstemming is met de statuten van de bank.

“Green is in deze casus een private partij die wij mogen bedienen omdat er sprake is van een financiering ten dienste van de Stichting ROC Leiden.”

Morgen debatteert de vaste Kamercommissie voor onderwijs over de redding van ROC Leiden.

Lees het onderzoek van BOR:

    • Merijn Rengers
    • Juliette Vasterman