Doen separatisten water bij de wijn?

„De Donbas is deel van Oekraïne”, klinkt het bij de separatisten. Russische media raken ervan in de war.

Een Oekraïense militair patrouilleert in de buurt van de frontlijn in het oosten van Oekraïne.
Een Oekraïense militair patrouilleert in de buurt van de frontlijn in het oosten van Oekraïne. Foto Gleb Garanich/Reuters

Maandag was een dag als zovele in de Donbas. In de stad Gorlivka raakten twee burgers gewond door inkomend Oekraïens artillerievuur, zo berichtte DNR-nieuws, een pro-Russisch persbureau. Een 49-jarige vrouw moest worden gereanimeerd. Enkele huizen raakten beschadigd.

De Oekraïense strijdkrachten meldden van hun kant zware beschietingen door separatisten over de hele frontlinie. Een persofficier sprak van twintig bombardementen in minder dan een etmaal. „Dat is erg veel”, zei hij erbij.

De afspraken van het tweede akkoord van Minsk stellen weinig voor in het oosten van Oekraïne. Beide zijden voeren over en weer beschietingen uit, en brengen zware wapens naar de frontlijn die ze op grond van datzelfde akkoord juist hadden moeten terugtrekken. Vorige week leek de Donbas zelfs af te glijden naar een totale oorlog, toen circa duizend separatisten, ondersteund door tanks en artillerie, in twee colonnes oprukten naar Marinka, een strategische voorstad van Donetsk. De aanval liep dood, en sindsdien is de ‘rust’ weergekeerd in de Donbas: geregeld artillerieduels, met af en toe een burgerslachtoffer.

Toch lijkt de situatie niet helemaal hopeloos. Terwijl de twee partijen elkaar bestoken met zware mortieren, gaat op de achtergrond het zoeken naar een politieke oplossing voor het conflict door.

Gisteren presenteerden de zelfverklaarde Volksrepublieken Donetsk en Loegansk hun voorstellen voor het wijzigen van de Oekraïense grondwet. ‘Minsk II’ voorziet in grotere zelfstandigheid van het oosten van Oekraïne, en daar is een grondwetswijziging voor nodig.

De voorstellen van de separatisten leidden in Rusland tot de nodige verwarring. In het wetsvoorstel wordt gesproken van ‘bepaalde districten’, die een ‘speciale status’ moeten krijgen. Die bewoordingen worden ook gebruikt in het tweede akkoord van Minsk. Maar de separatisten schrijven er iets bij: de districten met een speciale status, zo meldt het wetsvoorstel, ‘zijn integraal onderdeel van Oekraïne’.

Die laatste formulering is volledig in de geest van de Minsk-akkoorden. Maar hij staat wel in scherp contrast met de taal die de leider van de Volksrepubliek Donetsk de afgelopen maanden gebruikte. Ondanks zijn handtekening onder het staakt-het-vuren bleef Aleksandr Zachartsjenko voor de camera’s herhalen dat hij niet zou rusten voordat de héle Donbas zou zijn „bevrijd”. Dat dat niet zomaar loze woorden waren, bleek in februari uit de gevechten rond de enclave Debaltseve, waar pro-Russische troepen ondanks de wapenstilstand gewoon doorgingen met vechten.

Doen de separatisten nu toch water bij de wijn? In Rusland waren de wetsteksten uit Donetsk en Loegansk nieuws. Russische media wisten ook niet goed hoe ze moesten omgaan met de zinsnede waarin stond dat de Krim – geannexeerd door Rusland – ‘onderdeel van Oekraïne’ is.

De leiders van de twee volksrepublieken haastten zich om uit te leggen dat dat nu eenmaal in de huidige Oekraïense grondwet staat. De separatisten hadden alleen voorstellen ingediend over hun eigen regio’s. „De Krim moeten ze niet met ons bespreken”, zo citeerde de populaire Russische krant Moskovski Komsomolets Denis Poesjilin, een pro-Russische nationalist in het parlement van Donetsk.

De warrige Russische berichtgeving weerspiegelt de onzekerheid over de strategie van de Russische regering. Nog niet zo lang geleden gebruikte de door het Kremlin gecontroleerde staatstelevisie vooral het woord ‘Novorossia’ (Nieuw-Rusland) – een historische term voor de hele Zwarte Zeekust tot aan Odessa. Nu spreken de media weer over ‘DNR’ en ‘LNR’, de Russische afkortingen voor de Volksrepublieken Donetsk en Loegansk.

Dat is nogal een stap terug. Maar het Westen concentreert zich vooral op de oplaaiende gevechten, en de Russische rol daarin. Uit de Beierse Alpen lieten de zeven machtigste industrielanden weten dat van opheffing van de sancties voorlopig geen sprake kan zijn.

Maar de Russische president Poetin heeft nog kaarten om te spelen. Een daarvan is Transnistrië, een kleine strook land tussen Moldavië en Oekraïne, die sinds een conflict begin jaren negentig wordt bezet door Russische vredestroepen. In de Russische media was er de afgelopen twee weken veel aandacht voor ‘oplopende spanning’ in dit smalle stukje land langs de Dnjestr. „Een atoombom”, kopte de Moskovski Komsomolets.