De scherpschutter als modern archetype

Reda Kateb als scherpschutter in La resistance de l'air
Reda Kateb als scherpschutter in La resistance de l'air

Er is een reden waarom films over scherpschutters zo populair zijn. En dan niet alleen de grote Amerikaanse oorlogs- en actiefilms zoals recentelijk Clint Eastwoods American Sniper of sterrenvehikels voor Mark Wahlberg of Tom Cruise als Lone Survivor en Jack Reacher. Juist een film als de kleiner opgezette Franse thriller La résistance de l’air waarin veel ruimte is voor de persoonlijke beslommeringen van de schutter maakt het verlangen om in het leven raak te schieten zichtbaar. Het geweer is een even doeltreffende als gevaarlijke metafoor.

Hoofdpersoon Vincent is een onopvallende man die alleen op de plaatselijke schietbaan kan laten zien wat hij waard is. Daar bevindt zich tussen hem en zijn doel niets anders dan de wil om raak te schieten. En dat doet hij. Met behulp van de filmcamera van debuterend filmregisseur Fred Grivois. De camera is ook zo’n vizier dat alle ruis buitensluit en het gezicht van acteur Reda Kateb in al z’n onbeweeglijkheid gadeslaat. De koelbloedige manier waarop hij kijkt, scherpstelt, bijstelt, zijn vinger om de trekker kromt is hypnotiserend.

Dat alles was ongetwijfeld de status quo van Vincents leven gebleven als niet het noodlot – dat alleen in melodrama’s zo genadeloos kan toeslaan – alle zekerheden opblaast en het scherpschieten plotseling nog maar het enige is wat hij waard is. Geldzorgen, een zieke vader, en plotseling is zijn huwelijk niets meer waard.

Dan is er die aardige man van de schietclub die hem voorstelt een ‘contract’ te sluiten, waarvoor hij „alleen maar hoeft te doen waar hij goed in is”. Doen wat gedaan moet worden, wanhoopsdaad op wanhoopsdaad, alles alleen maar om te redden wat er te redden valt. Het klinkt als het geworstel van de meeste mensen, maar dan in overdrive. Een dramatische methode die regisseur Grivois opstak van leermeester Jacques Audiard, die in Cannes de Gouden Palm won met vluchtelingenfilm Dheepan en eerder het publiek veroverde met Un prophète en De rouille et d’os. Als filmmaker is Grivois nog niet zo trefzeker als zijn voorbeeld, maar het voortdurende scherpstellen van camera, thematiek en symboliek, de langeafstandshots en de close-ups die in Katebs gezicht willen kruipen fascineren. Want de scherpschutter is een modern, existentialistisch archetype: ongenaakbaar, onfeilbaar, contactloos. De schutter die zijn doel altijd raakt, maar als hij de balans opmaakt toch steeds mis heeft geschoten.