Opinie

Over verschil tussen man en vrouw is niets te zeggen

Door een onduidelijk misverstand denken journalisten dat ik verstand heb van mannen en vrouwen. Dagelijks krijg ik tien verzoeken te komen uitleggen hoe het zit mit den Männern und den Frau’n, maar omdat ik geen flauw benul heb, moet ik mijn beurt telkens overslaan.

Uit lichte schaamte over mijn domheid ben ik het thema wel beter gaan volgen en zo heb ik het een en ander geleerd. Een Nederlandse kunstenaar schrijft dat mannen in de keuken grotere messen gebruiken dan vrouwen. Een televisiepersoonlijkheid laat weten dat mannen niet en vrouwen wel hun trui van achter naar beneden trekken als ze gaan staan. En dat het eerste beter is dan het tweede. Uit de psychologie leer ik dat mannen in de trein niet tegenover een onbekende gaan zitten, maar ernaast. Bij vrouwen is het net andersom.

Volgens Diederik Samsom slaan we ‘na drie decennia van oprukkende individualisering’ nu geschrokken een ‘andere weg’ in. En dat is te merken. De mens is niet in de eerste plaats zichzelf, maar een handjevol gegevens dat in een groepsprofiel past. Zodra de gegevens over de groep eenmaal zijn verwerkt tot statistiek, verwordt die tot norm en dient het individu zich ernaar te gedragen. Dat is niet logisch, dat omzetten van statistieken in normen, maar toch gebeurt het. To generalize is to be an idiot, zegt de dichter William Blake. En dus kan het gebeuren dat vrouwen statistisch gezien minder bier drinken dan mannen, waarna bier drinken wordt gezien als ‘niet vrouwelijk’ en witte wijn een tijdlang verplicht wordt. Totdat de Nederlandse brouwers onderzoek laten doen waaruit blijkt dat vrouwen zich ‘ten onrechte’ laten weerhouden van bier drinken, omdat mannen dat ‘juist prima’ en ‘leuk’ en ‘relaxt’ vinden.

Kennelijk is de mening van mannen bepalend. Daarmee verschilt de Nederlandse brouwerscampagne in feite niet veel van de Algerijnse Facebookcampagne ‘Wees een man en sluier je vrouwen’, die leert dat echte mannen beslissen over de kleding van vrouwen.

Is de individualisering te ver doorgeslagen? Te ver opgerukt, zoals Samsom verzucht? ‘Er is nog lang niet genoeg individualisering,’ schijnt Hella Haasse steevast te hebben uitgeroepen en ik geef haar heel graag gelijk. Het individualisme, zoals dat ten grondslag ligt aan de mensenrechten, ziet ieder mens als mens en niet als specimen van een subcategorie. Niet als een potje data dat probeert te voldoen aan het statistische midden dat door moralisten of marketeers tot ideaal is verheven.

In Moskou vragen islamitische, Russisch-orthodoxe, joodse en boeddhistische godsvruchtigen om aparte stranden voor mannen en vrouwen. In Californië vraagt consultant Peter Economy – zo heet hij echt – om verschillende marketingstrategieën voor mannen en vrouwen. De twee seksen gebruiken de sociale media verschillend, zegt Economy. Het levensfeit dat mannen van Mars komen en vrouwen van Venus, zie je ook online duidelijk terug. ‘Men are from Wikipedia and women are from Pinterest.’ Zorg dus dat je ze met online marketing afzonderlijk benadert.

De moralisten en de marketeers mogen misschien verschillende redenen opgeven voor hun oproepen tot apartheid, het effect is in beide gevallen hetzelfde. Mensen worden erdoor opgesloten in hun profiel. Voor je het weet zijn vrouwen ‘niet vrouwelijk’ als ze Wikipedia bezoeken. De volgende stap is dat Wikipedia niet meer opduikt in hun online zoekresultaten. Dat vrouwen allemaal samen rosébier en Radler moeten drinken op de stranden van Pinterest.

Goed, ik geef toe dat het leerzaam is je eens te verdiepen in de verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar zelfs na al dit verdiepen moet ik toegeven dat ik er niets over te zeggen heb. Sterker nog, dat er niets over te zeggen valt. Je kunt wel weten dat iemand een vrouw of een man is, maar daarmee weet je nog niet wat dat betekent.

Als acht van de tien vrouwen het liefst parttime werken, zegt dat helemaal niets over de ambities van de negende en de tiende. Een mens is een individu en geen bewijsmiddel voor een sociologische theorie. Een statistiek is een statistiek. En geen norm.

Het is, kortom, simpel. Particulariseren is je ware, schrijft de dichter William Blake. En volgens Menno ter Braak, die ik erop heb nageslagen, zeggen alle kunstenaars datzelfde. ‘De menschen of dingen, die er oogenschijnlijk zoo ongecompliceerd uitzien, zijn in werkelijkheid zéér gecompliceerd.’ Waarbij die gecompliceerdheid vervolgens niet anders is dan een borduursel op het wijde kleed van een alomvattende ongecompliceerdheid, zegt Ter Braak. Omdat het allerbijzonderste van het bijzondere is dat het eenvoudig is.

Veel ingewikkelder dan dat kan ook ik het niet maken. Een mens is een mens. Daar hoeft niemand me nog over te bellen.