NS is fout geweest. Kan de (ex-)baas ook vervolgd worden?

De NS rommelde bij een aanbesteding in Limburg. Moet ex-topman Timo Huges bang zijn voor justitie?

Wat ex-topman Timo Huges persoonlijk kan worden aangerekend, is van belang voor een eventueel vervolgingsbesluit door het Openbaar Ministerie.
Wat ex-topman Timo Huges persoonlijk kan worden aangerekend, is van belang voor een eventueel vervolgingsbesluit door het Openbaar Ministerie. Foto Ilvy Njiokiktjien

Wat is de straf voor een topman van een staatsbedrijf die misstanden liet bestaan en er soms zelfs persoonlijk aan meewerkte? Die volgens zijn commissarissen en aandeelhouder loog en wiens onderneming de Spoorwegwet aan de laars lapte? Is opstappen zonder vertrekvergoeding dan het eind van het verhaal?

Timo Huges kon vorige week vrijdag niet anders dan ontslag nemen als president-directeur van NS. De raad van commissarissen en minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) hadden het vertrouwen in hem opgezegd. De topman was ernstig in de fout gegaan bij de aanbesteding van het trein- en busvervoer in Limburg. Nu het Openbaar Ministerie NS en enkele dochterbedrijven officieel als verdachten heeft aangemerkt in het onderzoek naar misstanden bij die is de vraag of Huges als eindverantwoordelijke iets te vrezen heeft van justitie.

Er is van alles mis bij NS; zie de brief van Dijsselbloem aan de Kamer, afgelopen vrijdag. In de aanloop naar de aanbesteding heeft NS zich schuldig gemaakt aan bedrijfsspionage en de Spoorwegwet overtreden door concurrenten te benadelen. De minister sprak harde woorden, hij had het onder meer over een „zwak ontwikkeld normbesef” bij het staatsbedrijf. En dat misstanden „vrij breed” verspreid waren binnen NS, zowel in de verschillende bedrijfsonderdelen als door de „hiërarchische lagen”.

Valse verklaringen

Maar niet iedere wetsovertreding is strafbaar. Wat Huges in zijn functie van topman individueel kan worden aangerekend, is van belang voor een eventueel besluit van het OM om vervolging in te stellen. Er moet allereerst directe betrokkenheid bij strafbare feiten worden vastgesteld voordat het OM tot persoonlijke vervolging overgaat. De brief van Dijsselbloem aan de Kamer geeft een idee wat Huges volgens zijn enige aandeelhouder, de staat, heeft misdaan. Tijdens het onderzoek naar bedrijfsspionage legde hij verklaringen af tegenover advocatenkantoor De Brauw, dat door NS was aangesteld om onderzoek te doen naar de gang van zaken in Limburg. Huges zei dat hij niets wist van een schijnconstructie waardoor een NS-dochter bedrijfsgevoelige informatie over een concurrent verkreeg. Maar volgens Dijsselbloem is inmiddels „vast komen te staan” dat Huges „niet alle informatie naar waarheid heeft verstrekt”.

Dat hij heeft gelogen dus. In een aparte verklaring die de raad van commissarissen van de NS vorige week verspreidde, staat dat enkele op non-actief gestelde bestuurders van NS-dochterbedrijven beweren dat Huges wel degelijk wist van de onregelmatigheden.

Een ander verwijt: een van de concurrenten van NS werd bij de aanbesteding „ernstig benadeeld” door NS omdat die te laat informatie verstrekte aan een concurrent. Huges had hier persoonlijk op „aangestuurd”.

Of dat ook voldoende grond is voor strafrechtelijke vervolging van Huges? Het Openbaar Ministerie zegt in een reactie dat het op dit moment nog veel te vroeg is voor zo’n eventueel persoonlijk vervolgingsbesluit. Volgens Joost Italianer van advocatenkantoor NautaDutilh zou het Openbaar Ministerie Huges in theorie kunnen vervolgen voor het afleggen van de onjuiste verklaringen.

Maar, zegt hij, „dan is wel de vraag of de verklaringen op schrift staan en door Huges zijn getekend. Zo ja, dan kan het.”

De praktijk, zegt Italianer, leert echter dat als deze grondslag wordt gebruikt, dat vaak niet tot zware straffen leidt, soms zelfs helemaal niet. „Dat komt doordat het strafrecht in Nederland soms vrij mild is. In de VS gaan ze hier strenger mee om. Rechters hier kijken ook naar of iemand bijvoorbeeld al van zijn voetstuk is gevallen, of hij is ontslagen.”

Italianer wijst verder op mededingingswetgeving. Huges heeft concurrentiegevoelige informatie doorgesluisd naar NS-dochterbedrijven. „Alleen wordt dat soort vergrijpen tegenwoordig vaak in de administratieve sfeer afgehandeld, met boetes. Vroeger was dat vaker strafrechtelijk.”

Als er inderdaad strafbare feiten zijn gepleegd, zegt de jurist, zal het Openbaar Ministerie ook moeten kijken of vervolging ‘opportuun’ is; of het de moeite waard is, zeg maar. Daarbij wordt naar van alles gekeken. Is de bestuurder nog in functie? Wat is de impact van de zaak op hem geweest? Hoe ernstig is het feit? Wat zijn de maatschappelijke gevolgen? „Als een verdachte meerdere keren over de schreef is gegaan, kan hem dat opbreken.”