Hogere huizenprijzen zijn helemaal geen goed nieuws

De stijging van de woningprijzen vermindert de kwaliteit van het leven, vindt Jeroen Vrijkorte. De samenleving is juist gebaat bij lagere huizenprijzen.

Ilustratie Tjarko van der Pol
Ilustratie Tjarko van der Pol

De ontwikkelingen op de huizenmarkt halen met enige regelmaat het nieuws. De prijzen zijn namelijk al bijna een jaar hoger ten opzichte van het jaar ervoor, meldt het CBS. Wat opvalt, is dat een stijging van de huizenprijzen steevast gepresenteerd wordt als goed nieuws. Het gelijk blijven (‘stagneren’) of dalen van de huizenprijzen wordt daarentegen somber medegedeeld. Dit is gek, want het overgrote deel van de samenleving is juist gebaat bij lagere huizenprijzen.

Huisvesting is een eerste levensbehoefte. Wie een stijging van de huizenprijs toejuicht, juicht ook toe dat het voor mensen moeilijker wordt om in hun levensonderhoud te voorzien. Concreet betekent een hogere huizenprijs:

1. dat mensen een groter deel van hun inkomen aan huisvesting moeten besteden – en dus minder overhouden voor andere zaken;

2. dat mensen eerder genoegen moeten nemen met een huis dat niet helemaal aan hun wensen voldoet.

Beide effecten verminderen de kwaliteit van leven.

Daarnaast leiden hogere huizenprijzen tot hogere hypotheken. Een hypotheek is een financieel risico voor zowel de koper als de bank. Hogere huizenprijzen leiden dus tot grotere risico’s voor beide partijen. Bovendien kan er een zeepbel ontstaan, als de prijzen maar blijven stijgen. Het is denkbaar dat de banken dan weer in de problemen zullen komen. Het is ook denkbaar dat de overheid zich weer genoodzaakt ziet bij te schieten. Wanneer dat gebeurt, zijn de kosten niet alleen voor de koper en de bank, maar voor de hele samenleving.

Sommigen zien een stijgende huizenprijs als een teken van herstel van de economie. Dit kan terecht zijn, bijvoorbeeld als de stijging wordt veroorzaakt doordat hypotheken gemakkelijker verstrekt worden of als werknemers sneller in aanmerking komen voor een vast contract. De huizenprijs kan ook stijgen omdat beleggers hun toevlucht zoeken tot onroerend goed, omdat er in andere sectoren onvoldoende mogelijkheden zijn om te investeren. Welke effecten de overhand hebben, is moeilijk te zeggen. Wel staat vast dat een hogere huizenprijs niet automatisch betekent dat het beter gaat met de economie.

Wrang voor wie geen huis bezit

Ik kan me goed voorstellen dat huizenbezitters een stijging van de waarde van hun huis als iets positiefs zien, zelfs als de economie nog niet herstelt. Wat is er mooier dan rijk(er) worden, zonder daar iets voor te hoeven doen? Het is wrang dat deze extra rijkdom ten koste gaat van degenen die nog geen huis bezitten. Zij moeten immers een hogere prijs betalen om toe te treden tot de wereld van de huizenbezitters.

Het klinkt misschien gek, maar een stijging van de huizenprijzen is ook lang niet altijd gunstig als je al een huis bezit. Je kunt je huis misschien verkopen, maar je wilt toch ergens wonen. Dit nieuwe huis is even goed duurder geworden. Daadwerkelijk financieel voordeel heb je slechts in drie gevallen:

1. als je gaat verhuizen van een koophuis naar een huurhuis;

2. als je gaat verhuizen naar een goedkoper huis;

3. als je het huis gebruikt als belegging en niet om zelf in te wonen.

Een kleine groep mensen bevindt zich in één van deze situaties, en kan zo profiteren van de hogere huizenprijzen. Dat is echter nog geen reden om de hogere huizenprijzen als goed nieuws voor iedereen te brengen.

En hoe zit het dan met huizen die nu onder water staan? Die staan na een prijsstijging toch minder onder water? Dat is waar en fijn voor de betrokken bank, want het vergroot de kans dat de hypotheek volledig wordt afgelost. Voor de huizenbezitter verandert het weinig, want de aflossingsverplichting blijft gelijk. Ook de bezitter van een huis dat onder water staat, profiteert alleen in de drie bovengenoemde gevallen van een prijsstijging.

Aspirant-huizenbezitters

Hogere huizenprijzen verminderen de kwaliteit van leven en zadelen particulieren, banken en de staat op met hoge schulden. Een waardestijging voelt goed voor huizenbezitters, maar zij kunnen de stijging slechts in een beperkt aantal gevallen verzilveren. Aspirant-huizenbezitters voelen de nadelen direct – de banken en de samenleving na verloop van tijd. Kortom, lagere huizenprijzen zouden pas écht goed nieuws zijn. Gelukkig kunnen we veel doen om de huizenprijzen te verlagen: hef bijvoorbeeld meer belasting op het bezit van grond.