Opinie

Wie bier zegt, zegt ook urine

Het eerste wat architect Matthijs Bouw begreep toen hij medio jaren negentig meedeed aan de prijsvraag voor een stadswijk in het Oostenrijkse Salzburg, was dat de opdrachtgevers niet al te veel avontuur wilden. Frisse gezinswoningen met een puntdak – dat was de gedachte. Zodat Bouw, in samenwerking met de kunstenaar Berend Strik, besloot de creativiteit dan maar uit te leven in een detail: een origineel vormgegeven gelegenheid waar de Oostenrijkers van de nieuwe wijk hun bier konden drinken, en op zondag hun geliefde Frühschoppen konden nuttigen.

Wie bier zegt, zegt ook urine, meenden Bouw en Strik. Zij bedachten een gebouwtje, met puntdak, waar het bier drinken beneden plaatsvond en de pisbakken op de eerste verdieping waren. De gedachte was om in een kringloop van de verzamelde urine weer bier te maken – en dit proces aanschouwelijk te maken in de doorzichtige dubbele muren van het gebouw. Meteen een aardige hommage aan Marcel Duchamp, dacht Bouw. De kunstenaars namen contact op met de biertechnici van Heineken, voor het bedenken van een passend brouwproces. Die waren razend enthousiast. En Bouw won met zijn bedrijf One architecture & urbanism zowaar de Salzburgse prijsvraag.

Deze anekdote is een van de hoogtepunten tijdens het Bierberaad van Mediamatic, een immer onstuimig opererende kunstinstelling in Amsterdam. Na gevestigd te zijn geweest in achtereenvolgens het inmiddels afgebroken hoofdpostkantoor naast het CS, het voormalig ABN Amro-kantoor aan de Vijzelstraat en de Van Gendt-hallen op Oostenburg, heeft Mediamatic nu een terrein aan de spoorlijn tegenover het Marine-etablissement betrokken. De digitale toekomst, die in de naam van de instelling doorklinkt, is verruild voor een nadruk op grensverleggende biologie – er wordt in de door de gemeente voor een zacht prijsje verhuurde gebouwen geplant, geschimmeld en gerot dat het een aard heeft.

En gebrouwen dus, vandaar het Bierberaad. Dat vergt het nodige van de aanwezigen, want wat is zo’n beraad zonder proeven. Onder leiding van biercurator Henriëtte Waal, die zelf door de wereld trekt met een mobiele brouwerij, passeert een rij sprekers de revue, die hun experimenten met gulle hand in het publiek laten ronddelen: oud-Egyptisch bier (heel vies), Middeleeuws bier (al iets minder vies, vooruitgang bestaat), bier dat is gemaakt met gisten die in de natuur zijn komen aanwaaien, grensverleggende cocktails op basis van bier – aan het eind van de avond heeft het begrip bier voor de bezoeker elke eenduidigheid verloren.

Overigens is dat café in Salzburg, dat Strik en Bouw The Golden Shower hadden willen noemen, er toch niet gekomen. De kunstenaars werden uitgenodigd op het Heineken-hoofdkwartier, waar hun op hoog managementniveau duidelijk werd gemaakt dat het merk Heineken op geen enkele manier in relatie mocht worden gebracht met urine. Toch ziet Bouw toekomst voor het idee. Zijn er niet steeds meer gebieden op aarde waar water schaars wordt, en hergebruik van vloeistoffen gewenst? Het technische probleem is de zichtbaarheid: licht en brouwen gaan niet goed samen. Dus urinebier proeven – daarvoor is het nog te vroeg.