Oppositieleider die subtiel spot met autoritaire stijl van Erdogan

Voorman pro-Koerdische HDP

Zacht pratende, linkse jurist is in alles de tegenpool van de conservatieve president Erdogan.

De Turkse oppositie heeft een nieuwe leider. De voorman van de pro-Koerdische Democratische Volkspartij HDP, Selahattin Demirtas, is de ster van de verkiezingen. Hij vormt een baken van hoop voor Turken die zich verzetten tegen de autoritaire leiderschapsstijl van ex-premier en tegenwoordige president Recep Tayyip Erdogan (61).

Demirtas (42) is in alles Erdogans tegenpool. Hij is een zacht pratende jurist en mensenrechtenactivist die er zijn handelsmerk van heeft gemaakt onderkoeld te reageren op provocaties. Terwijl Erdogan grossierde in verdachtmakingen en complottheorieën, gebruikte de jongere Demirtas humor en liet beschuldigingen beheerst van zich afglijden. Op Twitter drijft hij subtiel de spot met Erdogan.

Negen maanden geleden namen ze het ook al tegen elkaar op in de presidentsverkiezingen. Die werden ruim gewonnen door Erdogan (51,8 procent), maar de goede score van Demirtas (9,8 procent) gaf de Koerden hoop dat de kiesdrempel van 10 procent voor het parlement geen onneembare horde meer was.

Met een strak geleidde campagne, gericht op een zo breed mogelijk publiek heeft de HDP onder leiding van Demirtas zijn basis verbreed. Dat was nodig. Hoewel Turkije een grote minderheid van 15 tot 20 miljoen Koerden heeft, stemmen die lang niet allemaal HDP.

Veel Turkse Koerden zijn van huis uit islamitisch en conservatief. De HDP komt voort uit de gewapende strijd van de verboden Koerdische Arbeiderspartij PKK. Een van de broers van Demirtas was en is wellicht nog actief in de gewapende strijd. Als tiener was Demirtas zelf ook van plan bij de PKK te gaan.

De PKK begon als een marxistische organisatie en is nog steeds ultralinks. Dat geldt ook voor de HDP. Dat betekent in de praktijk dat religie geen rol speelt in de politiek. Zoals bij guerrillaorganisatie PKK ook vrouwen meestrijden, heeft de HDP voor iedere positie zowel een man als een vrouw.

Wegens zijn rol in de emancipatie van Koerden in Turkije wordt Demirtas in internationale media graag de ‘Koerdische Obama’ genoemd. Turken spreken eerder van de ‘Koerdische Tsipras’. Net als de jonge premier in buurland Griekenland heeft Demirtas zijn uiterlijk mee. De twee delen bovendien hun linkse ideologie en een afkeer van stropdassen, en hebben elkaar campagnes gesteund.

Het ging er in de campagne hard aan toe. De HDP roept bij nationalistische Turken felle reacties op. Ze vertrouwen de partij en Demirtas niet wegens de banden met de PKK. De gewapende strijd in Turkije heeft de afgelopen dertig jaar zo’n veertigduizend levens gekost. De conservatieve AK-partij van president Erdogan pookte die ressentimenten op omdat de pro-Koerdische partij de grootste bedreiging voor haar eigen positie vormde. Een vrees die gisteren uitkwam.

Demirtas’ boodschap aan alle gelederen van zijn partij was echter helder: laat je niet uit je tent lokken. Zondagavond noemde hij de uitslag een „enorme overwinning” voor „alle onderdrukten in Turkije die gerechtigheid, vrede en vrijheid willen”.