Het einde van een New Yorks tijdperk: DC Comics is verhuisd

Stripboekenuitgever DC Comics verruilde in april New York na decennia voor het Californische Burbank. Het is het einde van een creatieve gouden eeuw aan de Amerikaanse oostkust. Het tijdperk van de Big Two is voorbij.

Collage van Superman #204 en Batman #608
Collage van Superman #204 en Batman #608 Foto DC Comics

Stripboekenuitgever DC Comics verruilde in april na bijna tachtig jaar New York voor het Californische Burbank. Het is het einde van een creatieve gouden eeuw aan de Amerikaanse oostkust.

Twitter avatar DCComics DC Comics Thanks, NYC, for being part of DC Comics’ history for so many years. And special thanks to everyone who’s worked here over those years.

Superman werd dan wel geboren op de planeet Krypton, hij kwam tot leven op tekentafels in het kantoor van DC Comics op 1700 Broadway. In New York kregen vanaf het begin van de twintigste eeuw de legendarische creatieve geesten van onder andere Bob Kane (Batman), Will Eisner (The Spirit en de grondlegger van de graphic novel) en Stan Lee (oa. Spider-Man) bij verschillende uitgevers de ruimte om hun ideeën op papier te zetten en daarmee de moderne populaire cultuur te beïnvloeden. Andersom had The Big Apple ook een gigantische invloed op hen.

The Big Two draaide om rivaliteit

In New York streden The Big Two - de twee grootste Amerikaanse uitgevers DC en Marvel Comics - jarenlang om de heerschappij over de superheldenstrip, de beste schrijvers en tekenaars. Een rivaliteit die jarenlang op hun pagina’s werd uitgevochten.

Foto DC Comics / Marvel Comics

DC en Marvel waren niet te beroerd elkaars superhelden te persifleren. Links zien we een fascistische versie van The Avengers in The Authority #14 (DC, 2000) en rechts vechten The Avengers tegen een slechte versie van DC’s superheldenteam Justice League of America (Avengers #141, 1975). Foto DC Comics / Marvel Comics

New York beeldbepalend voor Amerikaanse stripboek

In 1933 werd in New York de moderne comic uitgevonden met Famous Funnies van Eastern Color Printing. Hordes schrijvers en tekenaars - die niet al werkten voor de vele krantenbedrijven, reclamebureau’s en boekenuitgevers in de stad - daalden op New York neer om te werken aan stripboeken bij uitgevers, waaronder de voorgangers van Marvel (Timely) en DC (National). Zij maakten van The Big Apple hun basis en daarmee een belangrijk deel van de mythologie van de superhelden, schrijft Gerard Jones in zijn essaybundel Men of Tomorrow: Geeks, Gangsters, and the Birth of the Comic Book.

De invloed van New York is vaak duidelijk terug te zien in hun werk. De thuisstad van DC-held Batman werd vernoemd naar een bijnaam voor New York: Gotham. Hoewel zijn avonturen in de eerste verhalen eind jaren dertig plaatsvonden in The Big Apple, verhuisden bedenkers Bob Kane en Bill Finger hem al snel naar een fictieve Amerikaanse stad. Op die manier sprak Batman meer lezers in heel Amerika aan. Maar Gotham City bleef voor altijd Manhattan onder 14th Street (oa. SoHo, Greenwich Village, de Bowery, Chinatown) voorstellen.

Waar het gevaarlijke Gotham City vooral de nachtelijke onderbuik van New York liet zien, stelde Supermans Metropolis de stad overdag voor. Met glimmende wolkenkrabbers, de belofte van de Amerikaanse droom en een energie opwekkende drukte. Het is dan ook geen toeval dat Superman (1978) werd opgenomen in de stad. De scénes die zich afspelen bij de krant waar zijn alter ego Clark Kent werkt, The Daily Planet, werden opgenomen in het gebouw van de NY Daily News.
https://youtu.be/LRbJTs16--4.

Foto Anke Meijer

In 1977 werden scènes van Superman opgenomen in het NY Daily News gebouw. Foto Anke Meijer

DC Comics bedacht veelal nieuwe thuisbases voor hun helden zoals Central City, Blüdhaven of Keystone City. Onder leiding van Stan Lee koos concurrent Marvel Comics in de jaren zestig voor een heel andere richting. Spider-Man woonde in Queens, de wonderlijke Fantastic Four op de hoek van 42nd Street en Madison Avenue en een van de hoofdkwartieren van The Avengers en Iron man torende over forenzende New Yorkers bij Columbus Circle.

Marvel Comics maakte New York belachelijk

Lee deed dat onder andere om toenmalig burgemeester John Lindsay belachelijk te maken, vertelt Paul Lepelletier. De reclameman en voormalig tekenaar geeft elke week de Superhero Tour of New York langs alle belangrijke plekken voor de stripboekenindustrie. “Lindsay was een knappe man die de tweede John F. Kennedy wilde worden”. Tijdens de staking van het openbaar vervoer in 1966 liet hij aan de New York Herald Tribune weten dat dit geen effect zou hebben op het toerisme naar de stad. ‘I still think it’s a fun city’, zei de burgemeester. Lepelletier:

“Dat heeft hij geweten. Niet alleen mediapersoonlijkheden als Johnny Carson hadden daar wat over te zeggen. Ook Stan Lee deed mee. Al zijn superhelden begonnen maffe dingen mee te maken. Als Spider-Man zijn gewone kleren veilig vastmaakte aan een lantaarnpaal dan werden die gestolen door mensen op straat. Of The Thing die de Lower East Side binnenloopt en meteen door kinderen wordt bekogeld met eieren. Het waren allemaal knipogen naar het feit dat New York niet zo’n ‘fun city’ was als Lindsay deed voorkomen.”

Foto Marvel / Fantastic Four

Een paneel uit Fantastic Four #15 (1963). Getekend door Jack Kirby en Dick Ayers. Foto Marvel / Fantastic Four

Door Lee werd New York niet zomaar een stad waar mannen en vrouwen met capes door de lucht vlogen, het werd zelf ook een van de belangrijkste personages in de boeken van Marvel. “Toen de Atlantische prins Sub-Mariner besloot de Verenigde Staten aan te vallen, viel hij New York aan”, vat Marvel-veteraan Jim Salicrup het in een gesprek met Publishers Weekly samen. Hetzelfde gebeurde in de hitfilm The Avengers tijdens een invasie van buitenaardse wezens. Een groot verschil met de niet bestaande steden van DC.

Een grappig voorbeeld hoe stripboeken andersom ook New York beïnvloeden is te zien bij treinstation Grand Central. Voor de opnames van bovenstaande clip werden de lantaarnpalen in 2011 rood geschilderd zodat ze digitaal uit de beelden konden worden weggewerkt. De gemeente verfde ze tot op heden niet terug in de oorspronkelijke groene kleur.

Het New Yorkse tijdperk van de Big Two naderde al zijn einde

Het einde van de Big Two in New York is vooral symbolisch, vertelt tourleider Lepelletier. “Het internet heeft al veel veranderd voor de stripindustrie. Een van de tekenaars van Spider-Man kreeg zijn schnabbel via Twitter”. Het traditionele werk van letteraars, inkters en inkleurders is geautomatiseerd of wordt op afstand gedaan. Net zoals het schrijven van scripts en tekenen van panelen. Op die manier kon de uit Pijnacker afkomstige Romano Molenaar in 2012 de allereerste Nederlandse tekenaar van Batman worden.

Tekenaars hoeven niet meer door New York te lopen om gebouwen na te kunnen tekenen, ze gebruiken gewoon Google Streetview en mailen hun werk door.
De rivaliteit tussen DC en Marvel veranderde ook de afgelopen decennia. Maakten zij elkaar eerst belachelijk op papier, nu strijden ze in de bioscoop om dominantie met hun superheldenfilms (een gevecht dat Marvel voorlopig lijkt te winnen).

Foto Marvel Comics

Marvel-held Iron Man vliegt boven de globe van de Wereldtentoonstelling van 1964 in Queens. Deze tekening van Mike Mayhew is een ode aan DC Comics. Foto Marvel Comics

De verhuizing van DC Comics naar Burbank, om dichter bij moederbedrijf Warner Bros te zijn, is een kleine klap voor de industrie en New York. De helft van de medewerkers besloot achter te blijven, schrijft de LA Times die een rondleiding kreeg in het nieuwe Californische kantoor. Het vertrek van een van de Big Two uit New York laat zien dat het romantische tijdperk van stripboeken voorbij is. Nooit meer zullen freelancers van de ene kant van Manhattan naar de andere rennen om werk te zoeken bij de concurrent omdat ze het even bij hun redacteur verpest hebben.