Turkije: AKP verliest meerderheid, pro-Koerden halen parlement

Het lijkt er sterk op dat de islamitisch-conservatieve AKP van president Recep Tayyip Erdogan van Turkije de absolute meerderheid in het parlement gaat verliezen, een fikse nederlaag voor de partij. De pro-Koerdische partij HDP lijkt tegelijkertijd de kiesdrempel van 10 procent te gaan passeren.

President Recep Tayyip Erdogan van Tukrije met zijn vrouw Emine (links) in een stembureau in Istanbul. Foto AP / Lefteris Pitarakis

President Recep Erdogan heeft een dreun gekregen tijdens de verkiezingen in Turkije: zijn islamitisch-conservatieve AKP verliest haar absolute meerderheid in het parlement, voor het eerst in ruim tien jaar, zo blijkt uit de voorlopige uitslagen met alle stemmen geteld. De grootste klap werd uitgedeeld door de pro-Koerdische HDP, die voor het eerst meedeed en meteen in het parlement zal komen.

De AKP blijft de grootste met 40,7 procent van de stemmen, maar de 255 zetels die dat oplevert, zijn er niet genoeg voor het behoud van de absolute meerderheid in het parlement. De HDP kreeg zo’n 13 procent van de stemmen, goed voor ongeveer 80 zetels. De sociaaldemocratische CHP is de tweede partij geworden (25,1 procent), de MHP de derde (16,45 procent).

Erdogan wilde tijdens de verkiezingen een supermeerderheid behalen om de grondwet zodanig te wijzigen, dat de president - hij in dit geval dus - veel meer macht krijgt, zoals in Frankrijk en de Verenigde Staten bijvoorbeeld het geval is. Oppositiepartijen zijn fel tegen zo’n presidentieel systeem; ze vinden dat Turkije onder Erdogan, vorig jaar als eerste president rechtstreeks gekozen, al steeds meer trekken van een dictatuur krijgt en meer op het Rusland van Vladimir Poetin gaat lijken.

De kiezers lijken het systeem dus ook niet te zien zitten. De AKP had 367 van de 550 zetels moeten krijgen om de grondwet meteen te kunnen wijzigen, met 330 zetels had de partij een referendum over een nieuwe grondwet kunnen uitschrijven. Zowel de CHP als de pro-Koerdische HDP hebben de uitslag een afwijzing genoemd van Erdogans beoogde presidentiële systeem.

De uitslag in beeld:

Infographic NRC

Infographic NRC

Infographic NRC

Infographic NRC

Coalitie of minderheidsregering

Mocht de uitslag van vandaag daadwerkelijk zo uitvallen, dan zou de AKP een coalitiepartner moeten vinden of een minderheidsregering moeten vormen. Dat is het scenario dat een functionaris van de partij vanavond voorspelt. Er zouden dan snel weer verkiezingen kunnen komen. De MHP heeft volgens persbureau Reuters al gezegd dat het nog “te vroeg” is om aan deelname aan een coalitie te denken. De MHP wordt gezien als de meest logische bondgenoot van de AKP voor een regering.

De HDP gaat in ieder geval niet in een coalitie met de AKP zitten. De leider van de partij, Selahattin Demirtas, heeft dat tijdens een persconferentie uitgesloten, schrijft Reuters.

Premier: duidelijke overwinning voor AKP

De Turkse premier Ahmet Davotuglu, partijgenoot van Erdogan, noemt de uitslag een duidelijke overwinning voor de AKP. Niemand, zo zei hij, zou moeten proberen een overwinning te halen uit een verkiezing die ze hebben verloren. Hij beloofde de maatregelen te nemen die nodig zijn om de politieke stabiliteit van Turkije niet te beschadigen.

Lees ook : Een analyse van de verkiezingsuitslag van correspondent Marloes de Koning: de AKP zal de macht nu voor het eerst moeten delen (€).
    • Frank Huiskamp
    • Sterre van der Hee