Weinig controle

OM: frauderen met rijkssubsidies is wel erg eenvoudig

Foto iStock

Frauderen met rijkssubsidies is eenvoudig en wordt zelden opgemerkt. Dat blijkt uit een vertrouwelijk onderzoek van het Openbaar Ministerie naar de risico’s op fraude bij het toekennen van de jaarlijks ongeveer 6 miljard euro aan rijkssubsidies.

Het OM verbaast zich in het vertrouwelijke en als “politiek gevoelig” aangemerkte onderzoek over het “zeer beperkte aantal meldingen van misbruik” van subsidies. Dat steekt scherp af “tegen het ogenschijnlijke gemak waarmee fraude met rijkssubsidies blijkens aangiften en afgeronde en lopende strafzaken kan worden gepleegd”.

Tussen 2006 en 2014 werd in totaal 61 keer aangifte gedaan van mogelijke fraude met subsidies. Slechts 12 van die zaken werden onderzocht. Het rapport leest als een noodkreet van de onderzoekers. Ze constateren dat “eenvoudige vormen van valsheid in geschrifte” volstaan om de overheid op te lichten bij een subsidieaanvraag. Voorbeelden zijn het wijzigen van data of rekeningnummers op aanvraagformulieren.

“Achteraf,” schrijven de onderzoekers, “blijkt de fraude eenvoudig vast te stellen, na gericht onderzoek door toezichthouders.” Dat gebeurt echter zelden. De paar fraudeurs die tegen de lamp liepen werden verklikt door andere benadeelden, of gingen knullig te werk. “De ontdekking van subsidiefraude is doorgaans het gevolg van slordigheden (inconsistentie) van fraudeurs,” meldt het rapport.

“Mogelijk een groot deel van fraude met rijkssubsidies wordt bestuursrechterlijk noch strafrechtelijk opgepakt”, schrijft Hans van der Vlist, de directeur van opsporingsdienst FIOD in een begeleidende brief bij het rapport. In de studie - een “fenomeenanalyse” - heeft het OM samen met de FIOD en andere opsporingsdiensten aangiften en strafzaken rond subsidiemisbruik geïnventariseerd en gesprekken gevoerd met experts van de betrokken ministeries.

In een reactie zegt een woordvoerder van het ministerie van Veiligheid en Justitie dat het rapport onderdeel uitmaakt van een rijksbrede aanpak van fraude. De Tweede Kamer wordt volgens haar in het najaar over de laatste stand van zaken geïnformeerd.

Lees het hele verhaal in NRC Weekend