NS-topman Huges wist wat er misging, en dus moet hij weg

Foto ANP

Dat was een flinke verrassing. Krap twee uur nadat RTL en ANP gistermiddag meldden dat Timo Huges zou opstappen als topman van NS, kwam NS met een verklaring. Huges stapt op, maar niet om de reden die alom werd verwacht. En hij is niet weggestuurd door zijn enige aandeelhouder, minister Dijsselbloem van Financiën, maar door zijn Raad van Commissarissen.

De val van Timo Huges in vier stappen:

1. Bedrijfsgevoelige informatie doorspelen

Het vertrek van Huges leek voort te komen uit alles wat afgelopen week naar buiten kwam over het gedrag van NS bij de aanbesteding van het openbaar vervoer in Limburg. Die concessie, met een looptijd van vijftien jaar en een waarde van twee miljard euro, speelt de hoofdrol in een thriller met veel bad guys en bizarre plotwendingen.

Woensdag bleek uit een rapport van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) dat medewerkers van NS-dochters bedrijfsgevoelige informatie van concurrenten naar elkaar doormailden. Erg genoeg, maar gisteren kwam De Telegraaf ook nog met het nieuws dat Huges ook een mail van concurrent Veolia heeft doorgestuurd naar NS-dochter Qbuzz, samen met NS-dochter Abellio de uitvoerder van de concessie. Niet alleen het bedrijf, ook Huges zelf zat fout.

ACM rapport

Dat leek voldoende aanleiding voor een stevig gesprek met aandeelhouder Dijsselbloem. Het was ook wat Dijsselbloem gisterochtend zei toen hem gevraagd werd waarom hij de president-directeur en de president-commissaris van NS had ontboden.

2. “Onjuiste verklaringen” in een andere fraudezaak

Maar het bleek toch anders te liggen. Huges heeft “onjuiste en onvolledige verklaringen” afgelegd over een andere fraudezaak rond de aanbesteding in Limburg. Anders dan hij eerder had verklaard, blijkt Huges wel degelijk op de hoogte te zijn geweest van onregelmatigheden. “Gerede twijfel” over de verklaringen van Huges was voor de raad van commissarissen reden om het vertrouwen in hem op te zeggen. Dijsselbloem heeft daarmee ingestemd. Huges ontvangt geen vertrekvergoeding. Financieel directeur Engelhardt Robbe neemt zijn taken waar.

Eind april maakte NS zelf bekend dat vervoersbedrijf Qbuzz, een volledige dochter van NS-dochter Abellio, zich schuldig had gemaakt aan “ernstige onregelmatigheden”. Medewerkers van Qbuzz ontvingen, tegen alle aanbestedingsregels in, bedrijfsgevoelige informatie over Veolia van een concessiedirecteur van Veolia Transport Limburg.

3. De Qbuzz-directeur met dubbele pet

De Veolia-directeur zou per 1 mei in dienst treden van Qbuzz, maar bleek in de voorafgaande periode via een externe BV al voor Qbuzz te werken. De schijnconstructie was nodig om het concurrentiebeding te omzeilen. Hij maakte deel uit van het bidteam van Abellio/Qbuzz voor de aanbesteding, waar zijn kennis van de concurrent, ook de huidige vervoerder in Limburg, goed van pas kwam. Veolia is nu nog de vervoerder in Limburg.

Twee bestuurders van Qbuzz werden door NS op non-actief gesteld. Het adviseurscontract van Leon Struijk, in 2008 mede-oprichter van Qbuzz en sinds 1 februari opgestapt als algemeen directeur, werd opgezegd. NS toonde zich in een verklaring “geschokt door de uitkomsten van het onderzoek”. De onregelmatigheden waren

“volstrekt onaanvaardbaar, verwerpelijk en tegenstrijdig aan de cultuur waar NS voor staat”.

Voor de provincie Limburg was de fraude reden om de gunning aan Abellio in te trekken. Deze week ging de concessie naar concurrent Arriva, die bij de aanbesteding op de tweede plaats was geëindigd.

De misstanden bij de dochter in het verre Limburg waren niet doorgedrongen tot het moederbedrijf in Utrecht, meldde NS eind april.

“Uit het onderzoek blijkt dat de CEO (Huges dus) van NS was geïnformeerd over het voornemen om de ex-medewerker van Veolia in dienst te nemen, mocht Abellio Limburg de concessie winnen. Hij had evenwel geen kennis van de geconstateerde onregelmatigheden.”

Huges bleef buiten schot.

4. ‘Mister Qbuzz’ trekt Huges mee in zijn val

Daar dachten de ontslagen Qbuzz-bestuurders anders over. Tegenover de onderzoekers van advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek verklaarden ze dat Huges wel degelijk wist dat de Veolia-directeur Qbuzz van informatie voorzag. Ze zeiden ook dat ze instructies hadden gekregen om niet volledig aan het onderzoek mee te werken.

Waarom de raad van commissarissen, onder voorzitterschap van Carel van den Driest, meer vertrouwen heeft in de verklaringen van de Qbuzz-bestuurders dan in die van Huges is onduidelijk. De NS-verklaring speekt van “informatie die naderhand beschikbaar is gekomen”.

Het lijkt er in ieder geval op dat de Qbuzz-bestuurders, onder wie de nog maar net benoemde directeur Annemarie Zuidberg-Tabak, zich met succes hebben verzet tegen hun rol als zondebok. Het lijkt er ook op dat Huges het verzet van Struijk, Mister Qbuzz, heeft onderschat. Om in thrillertermen te blijven: ‘De wraak van Struijk’ zou een passende titel zijn.

NS sluit niet uit dat er nog meer onregelmatigheden naar boven komen. Het onderzoek wordt voortgezet “totdat van deze affaire de onderste steen boven is”.

    • Mark Duursma