Loopt de Amerikaanse eeuw echt op z’n eind?

Zondag komt de G7 bij elkaar in Beieren. Amerika, ooit een supermacht, staat onder druk. Hoelang duurt het voordat China Amerika als grootste wereldmacht verdringt?

Critici van de G7 steken een kartonnen tank in brand in het Beierse Garmisch-Partenkirchen, voorafgaand aan de G7-top deze week. foto Sascha Rheker / reuters
Critici van de G7 steken een kartonnen tank in brand in het Beierse Garmisch-Partenkirchen, voorafgaand aan de G7-top deze week. foto Sascha Rheker / reuters

Het is een oud Amerikaans gezelschapsspel, dat iedere paar jaar opnieuw wordt ontdekt en dan met verve wordt gespeeld. Ook nu weer. De spelers zijn vooral politici en experts op het gebied van de internationale betrekkingen. Dobbelstenen komen er niet aan te pas, bluf en speculatie des te meer. Het spel heet: Is Amerika op zijn retour?

De ene keer hebben de spelers die beweren dat het bergafwaarts gaat met de Amerikaanse macht de overhand – de zogeheten declinists – de andere keer hun tegenstanders. Een scheidsrechter is er niet, dus alle argumenten zijn toegestaan. Nog nooit is iemand erin geslaagd de strijd overtuigend te winnen. Maar de inzet is hoog – wereldhegemonie – dus iedere ronde is weer spannend.

Als president Obama zondag en maandag in de Beierse Alpen zijn bondgenoten van de G7 ontmoet, is in de rest van de wereld het spel in volle gang. Is the American Century Over? luidt de titel van een recent boek van Joseph Nye, de befaamde politicoloog van Harvard. Nye zelf gelooft van niet, maar degenen die stellen dat ‘de Amerikaanse eeuw’ wél voorbij is, of althans op zijn einde loopt, hebben veel argumenten.

Amerika heeft zich niet alleen zwaar vertild aan de oorlogen in Afghanistan en Irak, maar staat ook machteloos tegenover de toenemende chaos in het Midden-Oosten. De supermacht van weleer lijkt steeds meer een handenwringende toeschouwer van de grote drama’s in de wereld.

Op de Russische oorlog in Oekraïne heeft Washington geen effectief antwoord. En evenmin op de Chinese machtsuitbreiding in de Zuid-Chinese Zee, waar China tot schrik van Amerika en zijn bondgenoten bezig is in internationale wateren kunstmatige eilandjes aan te leggen, die gebruikt kunnen worden voor militaire doeleinden.

Britten luisterden ook niet meer

En ondertussen groeit en groeit China maar. Hoelang zal het nog duren voor het Amerika als grootste wereldmacht verdringt? Dat het hard gaat, werd dit voorjaar pijnlijk duidelijk bij de oprichting door China van een regionaal alternatief voor de Wereldbank, de Aziatische investeringsbank AIIB.

Vergeefs zette Amerika zijn trouwe bondgenoten Australië en Zuid-Korea onder druk om niet mee te doen met het Chinese initiatief. Ook de Britten sloegen de Amerikaanse smeekbedes in de wind, snel gevolgd door andere Europese landen, waaronder Duitsland, Frankrijk, Italië en Nederland. Iedereen wil aanhaken bij China, en als Amerika die nieuwe realiteit niet erkent, dan moet het dat zelf weten.

China is een serieuze rivaal

Maar het verval van de Amerikaanse macht is vaker aangekondigd, en steeds bleek dat voorbarig. Na de Vietnamoorlog in de jaren zeventig. Toen de Japanse economie de Amerikaanse dreigde te overvleugelen in de jaren tachtig. Toen duidelijk werd dat het einde van de Koude Oorlog niet betekende dat Amerika de wereld naar zijn hand kon zetten.

Stuk voor stuk waren het ontnuchterende ervaringen voor de Verenigde Staten, en harde confrontaties met eigen fouten en gebreken. Maar steeds bleek weer dat de economische, politieke en militaire kracht van het land groter was dan gedacht.

Deze keer is de situatie bedreigender voor Amerika. Niet alleen omdat China een serieuze rivaal is. Maar ook omdat niet alleen Amerika onder druk staat, maar het hele naoorlogse stelsel van instituties, van Wereldbank en IMF tot de G7, die zo goed aansloten bij de belangen van Amerika en het Westen. Willen China en de andere opkomende machten zich nog wel voegen in dat stelsel, dat vrije markt, democratie en rechtsstaat hoog in het vaandel heeft?

Voor de toekomst van Amerika, en van het Westen, is dat de grote vraag.