Iedereen laat NS-topman Huges vallen

Timo Huges wist veel meer van misstanden bij NS-dochters dan hij deed voorkomen. Hij krijgt geen vergoeding bij zijn vertrek, wel harde verwijten.

Minister Dijsselbloem (rechts) riep NS-topmanTimo Huges (links) vrijdag op het matje.
Minister Dijsselbloem (rechts) riep NS-topmanTimo Huges (links) vrijdag op het matje. Foto’s Martijn Beekman, Koen van Weel / ANP

Het is bepaald geen vriendelijk vertrek. Minister Dijsselbloem van Financiën, enig aandeelhouder van NS namens de staat, velt in zijn verklaring aan de Tweede Kamer een hard oordeel over het gedrag van NS-topman Timo Huges. „Ik betreur het te moeten constateren dat de president-directeur van NS rondom de aanbesteding in Limburg niet de rol heeft gespeeld die ik van de bestuurder van een staatsdeelneming verwacht.” Waarna een opsomming volgt van nalatigheden en opzettelijk onfatsoenlijk handelen van de president-directeur. Een vertrekvergoeding zit er niet in.

Ook de raad van commissarissen heeft het vertrouwen in Huges verloren. Zij voert een specifieke reden aan: Huges heeft gelogen over wat hij wist van bedrijfsspionage door NS-dochter Qbuzz. Hij heeft daarover „onjuiste en onvolledige verklaringen” afgelegd.

Niet voor het eerst staan de woorden Limburg en fraude in één krantenkop, maar dit keer ligt het niet aan de Limburgers. Het waren vervoersbedrijven met hoofdkantoren in Utrecht (NS-dochter Abellio), Heerenveen (Arriva) en Breda (Veolia) die streden om de vergunning om vijftien jaar lang het openbaar vervoer in Limburg te mogen verzorgen. De geschatte opbrengst uit provinciale subsidies en reizigersomzet is twee miljard euro.

Er wordt hard gestreden bij aanbestedingen in het openbaar vervoer. Tussen private ondernemingen onderling, maar ook tussen private partijen – zoals Arriva en Veolia, respectievelijk dochterbedrijven van de vervoersgiganten Deutsche Bahn en het het Franse Transdev – en staatsdeelneming NS.

Daar wordt het lastig, want NS heeft sinds de verzelfstandiging midden jaren negentig twee gezichten. De publieke taak omvat exploitatie van het hoofdrailnet, dat onderhands aan NS is gegund. De commerciële taak omvat concurreren met andere vervoerders op decentrale spoor- en buslijnen. NS blijkt die twee taken niet te kunnen scheiden, constateert Dijsselbloem. En heeft bovendien last van een „zwak ontwikkeld normbesef”.

De concurrenten van NS klagen al jaren over de sterke machtspositie van NS. Als eigenaar van alle stations en partner van spoorbeheerder ProRail beschikt NS over een natuurlijk concurrentievoordeel. Volgens de Spoorwegwet moet NS de markttoegang van concurrenten garanderen, en zeker niet bemoeilijken.

Dat is waar NS, en Huges persoonlijk, de fout in zijn gegaan. Woensdag bleek uit een rapport van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) dat medewerkers van verschillende NS-dochters bedrijfsgevoelige informatie van concurrenten naar elkaar doormailden. Informatieverzoeken van Veolia en treinorders van Arriva werden gedeeld om elkaar te informeren over de plannen van de concurrenten. Ook benadeelde NS Veolia door offertes te laat of onvolledig te verstrekken.

Volgens Dijsselbloem komt uit het ACM-rapport het beeld naar voren dat NS „zijn verplichtingen uit de Spoorwegwet met grote tegenzin en tegenwerking vervult”.

Huges heeft de misstanden opzettelijk laten passeren en in sommige gevallen zelfs gestimuleerd. Een apart verwijt maakt Dijsselbloem aan Huges voor het maandenlang verzwijgen van het ACM-rapport voor de raad van commissarissen en de aandeelhouder. Huges kende de inhoud van het rapport sinds begin dit jaar, pas op 31 mei werd het gedeeld. NS heeft ook met juridische middelen geprobeerd om publicatie te voorkomen. Dat staat in schril contrast met de transparantie die Huges zei na te streven.

Opmerkelijk genoeg spreekt NS zelf helemaal niet over het ACM-rapport. Volgens de NS-verklaring heeft het vertrek van Huges niets te maken met de nu naar buiten gekomen misstanden, maar gaat het om een andere fraudezaak bij dezelfde aanbesteding.

Eind april maakte NS zelf bekend dat vervoersbedrijf Qbuzz, een volledige dochter van NS-dochter Abellio, zich schuldig had gemaakt aan „ernstige onregelmatigheden”. Medewerkers van Qbuzz ontvingen bedrijfsgevoelige informatie over Veolia van een concessiedirecteur van Veolia Transport Limburg. De directeur werkte via een externe BV voor Qbuzz. De schijnconstructie was nodig om het concurrentiebeding te omzeilen.

Twee bestuurders van Qbuzz werden door NS op non-actief gesteld. Het adviseurscontract van Leon Struijk, mede-oprichter van Qbuzz en tot 1 februari algemeen directeur, werd ontbonden. De onregelmatigheden waren „volstrekt onaanvaardbaar, verwerpelijk en tegenstrijdig aan de cultuur waar NS voor staat”, aldus NS. De NS-top in Utrecht wist van niets.

Nader onderzoek toont echter aan dat Huges wel degelijk wist wat er met de Veolia-directeur aan de hand was, en daarover heeft gelogen tegen onderzoekers van advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek.

NS sluit niet uit dat er nog meer onregelmatigheden naar boven komen. Het onderzoek wordt voortgezet „totdat van deze affaire de onderste steen boven is”.