Gezeur voor de kartels, die verkiezingen

Kartels vermoorden lokale politici. En groepen leraren en studenten boycotten de verkiezingen van zondag omdat ze het een schijnvertoning vinden. Is Mexico’s democratie in gevaar?

Demonstranten willen protesteren vanwege de verdwijning van 43 medestudenten. De politie verspert hun de weg naar Chilpancingo, de hoofdstad van de deelstaat Guerrero.
Demonstranten willen protesteren vanwege de verdwijning van 43 medestudenten. De politie verspert hun de weg naar Chilpancingo, de hoofdstad van de deelstaat Guerrero. Foto: AP Photo/Alejandrino Gonzalez

Het lichaam van Aidé Nava González werd op 10 maart gevonden. Een paar dagen eerder was de burgemeesterskandidaat uit het stadje Ahuacuotzingo in Guerrero ontvoerd. De 42-jarige vrouw was doodgeschoten en daarna onthoofd. Naast haar lag een briefje: „Dit gebeurt er met alle putos politici die zich niet gedragen en alle putos opportunisten.” Was getekend: Puro Rojo ZNS – een lid van het kartel Los Rojos.

Campagnetijd is altijd gevaarlijk in Mexico, maar nu laait het geweld met ongekende hevigheid op. In de aanloop naar de verkiezingen van zondag, als een deel van de Congresleden, negen gouverneurs en honderden burgemeesters worden gekozen, zijn al meer dan tien kandidaten vermoord. Dinsdag werd een lid van het Huis van Afgevaardigden vermoord.

Niet alleen kandidaten zijn doelwit. In Oaxaca en Guerrero plunderden afgelopen week groepen gewapende mannen stembureaus en verbrandden tienduizenden stembiljetten.

Georganiseerde misdaad

„De georganiseerde misdaad is in Mexico diep verweven met alle lagen van bestuur”, zegt John Ackerman, hoogleraar staatsrecht aan de universiteit van Mexico-Stad en een bekend politiek columnist. „Verkiezingen zijn voor misdaadkartels ontzettend vervelend, omdat de status quo wordt doorbroken en verhoudingen en belangen weer verschuiven. Daarom worden kandidaten uit de weg geruimd. Het doet er niet zoveel toe wie er precies moorden. Het is het sóórt moorden dat laat zien hoe het met ons bestuur gesteld is.”

Niet enkel de georganiseerde misdaad wil deze keer de verkiezingen onmogelijk maken. Ook protestgroepen van leraren en studenten staken in zeker vier staten stembureaus in brand en verbrandden stapels stembiljetten omdat ze de verkiezingen een schijnvertoning vinden.

43 verdwenen studenten

De grootste haarden van dit sociaal verzet zijn de staten Guerrero en Oaxaca. Guerrero werd vorig jaar wereldnieuws toen 43 protesterende studenten van een lerarenopleiding in het stadje Ayotzinapa verdwenen. Hun ouders en vrienden blijven, gesteund door ngo’s, om opheldering vragen van de overheid. Ze zijn ervan overtuigd dat alle lagen van bestuur, politie, leger en georganiseerde misdaad samenwerken bij het exploiteren van de grondstoffen (goud) en drugsroutes in het straatarme, maar strategisch gelegen Guerrero. De nationale verkiezingsraad wees de petitie af waarin zij vroegen om het afgelasten van de verkiezingen zolang de studenten niet gevonden zijn. Het hoofd van de raad zei dat hij de ouders van Ayotzinapa bedreigender acht voor de democratie dan de misdaad.

De regering houdt vol dat de misdaad is opgelost: de studenten zijn door de burgemeester van de stad Iguala aan het plaatselijke kartel overgedragen en vervolgens verbrand. Forensische experts betwisten deze lezing: de rook van wat een enorme brandstapel geweest moet zijn is niet gezien. En waarom mag er geen onafhankelijk onderzoek worden gedaan in de grote legerkazerne van Iguala, waar twee verbrandingsovens zijn? „Het was de staat”, staat in de demonstraties telkens weer op de protestborden. Voor veel Mexicanen is zonneklaar dat niet alleen de lokale politici en politie in de greep zijn van de bendes. Ook de landelijke overheid en het leger hebben geen schone handen.

President minder populair

In de nasleep van ‘Ayotzinapa’ daalde de populariteit van president Enrique Peña Nieto dan ook naar een dieptepunt. Maar peilingen voorspellen bij de gouverneursverkiezingen in uitgerekend Guerrero consolidatie van de traditionele partijen, zoals Peña Nieto’s PRI – die al decennia aan de macht is – en de belangrijkste oppositiepartij PRD. Het verbaast hoogleraar Ackerman niet. „Stemmen worden gekocht, uitslagen gemanipuleerd. Mexicaanse verkiezingen zeggen niet veel.”

Wie wil weten waar het heen gaat met Mexico, zegt Ackerman, moet volgende week niet afgaan op de uitslag. „Wat echt betekenis heeft, is hoe de regering zal omgaan met de protesten van de leraren en studenten. Worden die hard neergeslagen, of probeert men met ze te praten en tot een oplossing te komen? Daaraan kun je zien wat het gaat worden: vervalt Mexico tot een autoritaire narcostaat, of maakt democratie toch een kans?”